İSTANBUL — Alman filozof Walter Benjamin’in 1935 yılında kaleme aldığı ‘Teknik Olarak Yeniden Üretilebilirlik Çağında Sanat Yapıtı’ adlı ünlü denemesi, yapay zekânın hayatımıza girişiyle birlikte günümüz sanat ve düşünce dünyasında yeniden tartışmaya açıldı; uzmanlar teknolojinin insan düşüncesinin özgünlüğünü ve biricikliğini nasıl etkilediğini sorguluyor.
- Walter Benjamin 1935 tarihli denemesinde fotoğraf ve sinema gibi araçların sanat eserlerinin ‘aura’ kavramını aşındırdığını savunuyordu.
- Günümüzde yapay zekâ yalnızca sanat eserlerini değil, insan düşüncesinin kendisini de saniyeler içinde çoğaltıp dönüştürüyor.
- Filozofların yıllarını verdiği fikirler ve yüzlerce sayfalık romanlar yapay zekâ sayesinde kısa özetlere indirgeniyor.
Walter Benjamin’in 1935 Tarihli Denemesi Bugün Neyi Sorguluyor?
1935 yılında kaleme aldığı Teknik Olarak Yeniden Üretilebilirlik Çağında Sanat Yapıtı adlı ünlü denemesinde, Walter Benjamin, teknolojinin sanatla ilişkimizi nasıl değiştirdiğini sorguluyordu. Yaklaşık bir asır önce, fotoğraf ve sinema sayesinde sanat eserleri sınırsız sayıda çoğaltılabilir hâle gelmişti. Bir tablonun karşısına geçmekle onun fotoğrafına bakmak arasındaki farkı açıklamak için Benjamin, sanat eserinin kendine özgü varlığını, tarihini ve biricikliğini ifade eden aura kavramına başvuruyordu. Teknik çoğaltmanın başlıca etkisi bu auranın aşınmasıydı. Bugün yapay zekânın hayatımıza girişiyle Benjamin’in metni yeniden güncellik kazanıyor. Yapay zekâ, insanlık tarihinin belki de en kapsamlı yeniden üretim aygıtıdır ve bu kez çoğaltılan yalnızca sanat eserleri değil, insan düşüncesinin kendisidir.
Yapay Zekâ İnsan Düşüncesini ve Sanat Evrenini Nasıl Etkiliyor?
Yapay zekâ teknolojisi fikirleri özetliyor, yeniden düzenliyor, farklı üsluplara uyarlıyor ve saniyeler içinde binlerce yeni biçimde dolaşıma sokuyor. Bir filozofun yıllarını verdiği düşünce, birkaç saniyede beş maddelik bir özete dönüşebiliyor. Yüzlerce sayfalık romanın özü, birkaç paragraf halinde önümüze geliyor. Yapay zekânın sanat ve düşünce evrenimize yansımaları hakkında fikir yürütürken, Benjamin’in sorularını yeniden sormak gerekiyor: Sanat eserinin aurası varsa, düşüncenin de aurası olabilir mi? Yapay zekâ bir metni yeniden üretirken, insan ürünü düşüncenin kendine özgü biricikliğini ve onu ortaya çıkaran insanın yaşanmışlığını büyük ölçüde ıskalıyor olabilir mi?
Tarihsel Süreçte Teknoloji ve Özgün Değer İlişkisi Nedir?
İnsanlık tarihinde teknolojinin yeniden üretebildiği her şeyin özgün değerini ve biricikliğini yitirdiğini söylemek zor bir durumdur. Bir üretim biçiminin makineler tarafından devralındığı örnekler için birkaç yüzyıl geriye giderek teknolojinin sanatsal yaratıcılık üzerindeki etkisine yakından bakalım. Makineler daha önce de bazı insan hünerlerini ikame etmiş olsa da bir takım geleneksel işlevler gerilerken estetik özellikler yeni nesil üretim araçlarıyla birlikte evrilmeyi sürdürmüştür.
Gelişmeler ve Beklentiler
Gelecek süreçte yapay zekânın kültürel üretimdeki payının artması beklenirken, felsefe ve sanat çevreleri insan yaratıcılığının özgünlüğünü korumak adına yeni etik ve estetik tartışmalar yürütmeye devam edecektir. Resmi ve akademik platformlarda Benjamin’in ‘aura’ kavramının dijital çağda yeniden yorumlanması beklenmektedir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika