İSTANBUL — Financial Times’ın yayımladığı S&P Global raporuna göre, Orta Doğu’daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki tedarik kesintileri, tarihin en güçlü El Niño olaylarından biriyle birleşerek 2027 yılında küresel gıda arzını ve fiyatlarını tehdit etmeye hazırlanıyor.
- Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat kesintileri nedeniyle 2 milyar varilden fazla ham petrol küresel piyasalara ulaşamadı.
- Küresel azotlu gübre (üre) ticaretinin yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor.
- Güney Asya’da enerji krizi derinleşirken, Bangladeş’teki üre fabrikalarının büyük kısmı LNG sıkıntısı nedeniyle durdu.
- Küresel kükürt fiyatları ocak-temmuz döneminde iki katına çıkarak ton başına 1.000 dolar seviyesini gördü.
Enerji ve Gübre Krizinin Gıda Üretimine Etkisi
Financial Times (FT) gazetesinin 20 Ekim’de yayımladığı dikkat çekici habere göre, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki tedarik kesintileri, derinleşen küresel enerji krizinin ardından yeni bir gıda krizini tetikleme potansiyeli taşıyor. S&P Global Institute tarafından hazırlanan kapsamlı rapor, artan enerji ve gübre maliyetlerinin güçlü bir El Niño hava olayıyla aynı dönemde etkili olması durumunda tarımsal üretimin ciddi biçimde zarar görebileceği uyarısında bulunuyor. FT muhabiri Jamie Smyth’in aktardığı bilgilere göre, Orta Doğu bölgesindeki sıcak çatışmalar yalnızca petrol ve doğal gaz arzını değil, doğrudan küresel gıda üretim zincirini de tehdit ediyor. Mevcut jeopolitik koşulların ve sevkiyat engellerinin sürmesi halinde, 2027 yılı içerisinde dünya genelinde şiddetli kuraklık, taşkınlar ve sel felaketleri, hasat kayıpları ve gıda fiyatlarında önlenemez yeni artışlar yaşanabileceği açıkça belirtiliyor. S&P Global Institute, doğal gaz, gübre ve dizel tedarikindeki eş zamanlı ve kronik kesintilerin, tarımsal üretim ile uluslararası gıda ticareti üzerinde son derece yıkıcı bir baskı oluşturduğunun altını çiziyor.
Hürmüz Boğazı’nın Küresel Gübre Ticaretindeki Kritik Rolü
Krizin kamuoyunda ve küresel piyasalarda daha az dikkat çeken ancak en hayati boyutlarından birini küresel gübre ticareti oluşturuyor. Dünyada tarımsal verimlilik için en yaygın kullanılan azotlu gübre türü olan ürenin uluslararası ticaretinin yaklaşık üçte biri doğrudan Hürmüz Boğazı üzerinden sağlanıyor. Bunun yanı sıra, gübre üretiminde hayati bir hammadde olan kükürdün küresel ticaretinin yaklaşık yarısı, amonyak ticaretinin ise beşte biri aynı deniz güzergâhına mutlak bir bağımlılık gösteriyor. Raporda yer alan verilere göre, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki hamleleri ve saldırıları sonucunda 2 milyar varilden fazla ham petrol küresel piyasalara ulaşma imkânı bulamadı. Aynı güzergâhtaki bu tıkanıklık, dizel ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarında da çok ciddi aksamalara yol açtı. Enerji krizinden en derin biçimde etkilenen bölgelerin başında ise Güney Asya geldi. Hindistan’ın yerli üre üretiminin yaklaşık yüzde 85 gibi çok büyük bir oranının LNG tedarikine dayanması riski katlıyor. Öte yandan, Bangladeş’te faaliyet gösteren beş üre gübresi fabrikasından dördü, yaşanan kronik LNG sıkıntısı sebebiyle Mart 2026’dan bu yana üretim faaliyetlerini tamamen durdurmak zorunda kaldı. Üretimdeki bu aksamalar hammadde maliyetlerini tırmandırırken, İran savaşının ardından küresel kükürt fiyatları ocak-temmuz döneminde iki katına çıkarak ton başına 1.000 dolar rekoruna ulaştı. Eylül sonunda 810 dolara bir miktar gerileyen fiyatlara karşın, kükürt ihracatının yılın ikinci çeyreğinde yüzde 39 oranında azalarak 6,1 milyon tona düştüğü tahmin ediliyor.
Gelişmeler ve Beklentiler
Uzmanlar ve uluslararası kuruluşlar, Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik risklerinin ve enerji maliyetlerindeki dalgalanmaların derhal kontrol altına alınmaması durumunda, 2027 yılına giden süreçte gıda güvenliğinin tarihin en kırılgan dönemlerinden birini yaşayabileceği konusunda hükümetleri uyarıyor. Resmi süreçlerin ve tedarik zinciri alternatiflerinin acilen ele alınması gerektiği vurgulanıyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika