ANKARA — Cumhuriyetin ilk yıllarında çocuklara verilen değerin en somut simgelerinden biri olan ve bugün büyük ölçüde unutulan Ankara’daki ‘Çocuk Sarayı’, araştırmacı yazar Serap Yeşiltuna’nın kaleme aldığı “Atatürk’ün Çocuk Sarayı” kitabı ile yeniden gündeme gelirken, yapının tarihi ve toplumsal önemi derinlemesine masaya yatırılıyor.
- 1921 yılında kurulan Himayeyi Etfal Cemiyeti’nin (Çocuk Esirgeme Kurumu) genel merkezi ve hizmet binası olarak inşa edilen Çocuk Sarayı, 1927 yılında Ankara Ulus’ta Anafartalar Caddesi üzerinde kapılarını açtı.
- Saltanatın kaldırılmasıyla saraylar devri kapanmış olmasına rağmen, ülkenin geleceği olan çocuklara verilen değerin bir göstergesi olarak bu binaya ‘Çocuk Sarayı’ adı verildi.
- Havuzu, sineması, oyun bahçesi, konferans salonu, hastanesi, kütüphanesi ve ‘süt damlası’ birimiyle çok yönlü bir yerleşke olarak tasarlanan yapı, yalnızca çocuğu değil kadını da koruyup gözetiyordu.
- Himayeyi Etfal Cemiyeti’nin kuruluşundan itibaren en çok emeği olan ve uzun yıllar müdürlüğünü yürüten Doktor Fuat Umay’a, Atatürk tarafından çocukların ve kadınların koruyucusu anlamına gelen ‘Umay’ soyadı verildi.
Tarihsel Arka Plan: Saltanatın Ardından Çocuklara Adanan Saray
Araştırmacı yazar Serap Yeşiltuna, erken Cumhuriyet döneminin çocuklara bakışıyla ilgili çok önemli bir tarihi çalışma hazırladı ve “Atatürk’ün Çocuk Sarayı” kitabında, bir zamanlar Çocuk Esirgeme Kurumu’nun isminin “Çocuk Sarayı” olduğunu hatırlattı. Yani Atatürk’ün devrinde çocuklar “saraylara layık” bulunuyordu. Yeşiltuna’yla “Atatürk’ün Çocuk Sarayı” kitabından hareketle bugün büyük ölçüde unutulan bu mirası konuştuk. Çocuk Sarayı 1921’de sayıları yüz binlere ulaşan öksüz ve yetim çocuğun barınması amacıyla kurulan Himayeyi Etfal Cemiyeti’nin (Çocuk Esirgeme Kurumu) genel merkezi ve hizmet binası olarak inşa edilmişti. Ankara Ulus’ta Anafartalar Caddesi üzerinde yer alan binanın açılışı 1927 yılında yapılmıştı. Saltanat kaldırılmış, artık saraylar devri kapanmıştır. Padişahın değil, ulusun egemenliği söz konusudur. Bu binaya “saray” denmesinin ise bir tek nedeni vardır, o da ülkenin geleceği olan çocuklaradır. Nitekim “Çocuk Sarayı” Cumhuriyetin çocuk politikasının en simgesel dışavurumu olarak tarihe geçmiştir.
Çok Yönlü Bir Yaşam ve Sağlık Yerleşkesi Olarak Çocuk Sarayı
Havuzu, sineması, oyun bahçesiyle bir yerleşke olarak tasarlanmış ve özenle inşa edilmiş olan bu yapı, üstelik konferans salonu da bugün hâlâ kullanılmaktadır. Orası sıradan bir idari bina değil; bir eğitim yuvasıydı, bir hastaneydi, diş kliniğiydi, kütüphaneydi, havuz ve oyun alanıydı, yeterli sütü olmayan anne ve ailelere süt dağıtan bir “süt damlası” kurumuydu. Çocuklar için konser, tiyatro ve film gösterimleri düzenlenir, sağlık hizmetleri verilir, zaman zaman da anneler için eğitim verilirdi. Çocuk Sarayı yalnızca çocuğu değil, kadını da korur ve gözetirdi. “Önce çocuklar ve kadınlar” diyen Cumhuriyetin en simgesel binalarından biri olma özelliğini taşıyordu.
Doktor Fuat Umay ve Mitolojik Kökler: ‘Umay’ Soyadının Anlamı
Kuruluşundan itibaren Himayeyi Etfal Cemiyeti’nin üzerinde en çok emeği olan kişi, uzun yıllar müdürlüğünü de yapan Doktor Fuat Umay’dır. Atatürk tarafından, ona Umay soyadının verilmiş olması da son derece anlamlıdır. Umay, Türk mitolojisinde çocukların ve kadınların koruyucusu anlamına gelir ve Fuat Umay da tıpkı mitlerde geçen “umay”lar gibi dönemin kimsesiz çocuklarına ve zor durumdaki annelerine umut ışığı olmuştur. Bu bağlamda Çocuk Sarayı, yalnızca tuğlalardan ve duvarlardan oluşan bir mimari eser değil, aynı zamanda Türk milletinin geleceğe attığı köklü ve şefkatli bir imzanın adıdır.
Gelişmeler ve Beklentiler
Gelecek dönemde bu tür tarihi mirasların korunması, toplumsal hafızanın tazelenmesi ve yeni nesillere aktarılması adına akademik çalışmaların ve yazar Serap Yeşiltuna gibi araştırmacıların eserlerinin artarak devam etmesi bekleniyor. Resmi kurumlar ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliğiyle, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki çocuk ve kadın politikalarının simgesi olan bu yapıların hak ettiği prestije yeniden kavuşması için yürütülen süreçler titizlikle takip ediliyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika