İSTANBUL — 20 Şubat 1909 tarihinde Paris’te doğan ve hızı, makineyi, gençliği savunarak dünyayı sarsan Fütürizm akımı; Filippo Tommaso Marinetti’nin Le Figaro’da yayımlanan manifestosundan günümüz teknoloji tutkularına kadar uzanan köklü geçmişiyle yeniden masaya yatırılıyor.
- Fütürizm akımı, 20 Şubat 1909’da Paris’te Filippo Tommaso Marinetti’nin Le Figaro gazetesinde yayımlanan manifestosuyla resmen doğdu.
- Akım; hızı, makineleri ve saldırganlığı överken müzeleri ve kütüphaneleri yıkmayı vaat ediyor, savaşı dünyanın tek hijyeni ilan ediyordu.
- Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Luigi Russolo, Giacomo Balla ve Gino Severini gibi öncü isimler resim, heykel ve müzikte yepyeni bir çığır açtı.
- İtalya’nın gecikmiş sanayileşmesi ve ülkenin ‘bir müze gibi görülmesine’ duyulan tepki, bu radikal enerjinin temel kaynağını oluşturdu.
Fütürizm Akımı Ne Zaman ve Nasıl Ortaya Çıktı?
Paris sokaklarını alevler sardığından beri bu kentin dünyayı değiştiren pek çok olaya tanıklık eden kaderini düşünmek, fütürizm akımının köklerini anlamak için kritik bir önem taşır. Fütürizm onlardan biriydi ve 20 Şubat 1909’da Paris’te doğdu. Filippo Tommaso Marinetti’nin manifestosu Le Figaro’nun ilk sayfasında yayımlanmıştı ve bu metin sıradan bir sanat bildirisinden çok adeta bir savaş ilanına benziyordu. Akım; hızı, makineyi, gençliği ve saldırganlığı övüyor; müzeleri, kütüphaneleri ve akademileri yıkmayı vaat ediyordu. Savaşı ‘dünyanın tek hijyeni’ ilan ediyor, kadını ise ne yazık ki açıkça aşağılıyordu. Dördüncü maddedeki cümle akımın amblemi haline geldi: Kükreyen bir yarış arabası, Semadirek adasından Louvre’a getirilen ve 1863’ten o güne dek Fransızlara kanatları ile bakan zafer tanrıçası Nike heykelinin estetiğini açıkça reddediyordu. Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Luigi Russolo, Giacomo Balla ve Gino Severini gibi ressamlar 1910’da “Fütürist Ressamlar Manifestosu”nu imzaladılar. Boccioni “Kent Yükseliyor” tablosunda şantiyeyi muazzam bir kahramanlık sahnesine çevirdi; 1913 tarihli “Uzayda Sürekliliğin Biricik Biçimleri” heykeli bugün hâlâ akımın en bilinen imgesidir. Eşsiz Balla, “Tasmalı Köpeğin Dinamizmi”nde hareketi tuvale ince ince işledi. Russolo 1913’te “Gürültü Sanatı”nı yayımladı, kendi tasarladığı gürültü makineleriyle konserler verdi.
Tarihsel Süreçte Fütürizmin Tasarımları ve Etkileri Nelerdir?
Marinetti 1914’te yayımladığı “Zang Tumb Tumb” adlı eserinde tipografiye alışılmadık ve devrimci bir dil getirdi. Antonio Sant’Elia ise 1914’teki Città Nuova çizimlerinde asansörleri cepheye taşıyarak mimari vizyonu değiştirdi. Balla ile Fortunato Depero 1915’te “Evrenin Fütürist Yeniden İnşası” bildirisinde giysiden oyuncağa kadar akla gelebilecek her nesneyi yeniden tasarlayacaklarını yazdılar. Depero’nun 1932’de ünlü içecek markası Campari için çizdiği konik şişe, günümüzde de üretimde olan son derece ikonik bir nesne olarak yaşamaya devam ediyor. Bu patlayıcı enerjinin asıl kaynağı aslında İtalya’nın tarihsel gecikmişliğiydi. 1861’de birleşmiş genç bir devlet olan İtalya’nın sanayisi henüz Torino ve Milano’yla sınırlı kalmış durumdaydı, güneyi ise hâlâ tarımla geçiniyordu. Avrupa İtalya’ya yaşayan bir müze gibi bakıyordu: harabeler, kiliseler ve rehberli turlar Avrupalılara son derece romantik geliyordu. Marinetti işte tam da bu yüzden ülkeyi “profesörlerin, arkeologların ve antikacıların kangreninden” kurtarma iddiasıyla yola çıkmıştı.
Gelişmeler ve Beklentiler
Bugünün hızla gelişen dijital teknoloji tutkusu ve derinleşen siyasal gerilimleri, 1909’un fütüristlerinin hayal ettiği o eski gelecek arzusunun ne kadarının hâlâ bizimle birlikte olduğunu düşündürmektedir. Geleceğin daha önce de gelmiş olduğu gerçeği, tarihin tekerrür etmese de tuhaf bir biçimde kafiyeli olduğunu gözler önüne sererken, modern dünyanın tasarımcıları ve düşünürleri geçmişin bu radikal fırtınasından ilham almaya devam etmektedir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika