İSTANBUL — 18. yüzyılda İsviçreli-Fransız filozof Jean-Jacques Rousseau’nun insan doğası ve toplumsal düzen üzerine ortaya koyduğu köklü fikirler, Fransa’dan Osmanlı İmparatorluğu’na ve modern Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanan tarihsel süreçte devrimlerin ve güncel siyasi tartışmaların temel eksenini oluşturmaya devam ediyor.
- Jean-Jacques Rousseau’ya göre insanlar doğuştan iyidir ancak toplumsal ve siyasal düzenlerin bozukluğu onları kötüleştirmektedir.
- 1789 Fransa Devrimi ve Mustafa Kemal Atatürk’ün gerçekleştirdiği devrimler monarşik, teokratik ve feodal yapıları tasfiye etmiştir.
- Türkiye Cumhuriyeti’nde son dönemde yaşanan gelişmeler, laikliğin devre dışı bırakılması ve güçler ayrılığının bertaraf edilmesi eleştirilerine neden olmaktadır.
- Fransa’daki kitlesel toplumsal hareketler ile Türkiye’deki siyasal ve hukuki gelişmeler karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır.
Ne Oldu? Jean-Jacques Rousseau’nun Fikirleri ve Tarihsel Devrimler
18. yüzyılda yaşamış olan İsviçreli-Fransız filozof Jean-Jacques Rousseau, insanların doğaları gereği iyi ve saf olduklarını, ancak toplumsal ve siyasal düzenin bozuk olması nedeniyle sonradan kötü insanlara evrildiklerini savunmuştur. Rousseau’ya göre bu nedenle yapay ve bozuk düzeni değiştirmek, devrim yapmak ve monarşik, teokratik, feodal düzenleri yıkmak mutlak bir zorunluluktur. Rousseau’nun bu düşüncelerinden etkilenen devrimci siyasetçiler Fransa’da 1789 yılında devrimi gerçekleştirmişlerdir ve monarşik, teokratik, feodal düzeni yıkmışlardır ve cumhuriyeti kurmuşlardır. Benzer şekilde, Osmanlı İmparatorluğu topraklarında da yine Rousseau’nun düşüncelerinden etkilenen Mustafa Kemal Atatürk, 20. yüzyılın başlarında benzer bir devrimi gerçekleştirerek monarşik, teokratik, feodal düzeni yıkmıştır; saltanatı ve halifeliği kaldırmıştır; toprak reformunu başlatmıştır; Cumhuriyeti kurmuştur. Bu tarihsel süreç, modern ulus devletlerin doğuşunda aydınlanma filozoflarının rolünü gözler önüne sermektedir.
Neden Şimdi? Türkiye’de Karşıdevrim Tartışmaları ve Güncel Gelişmeler
Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra, özellikle AKP iktidarı döneminde ise, emperyalizmin de desteğiyle bir karşıdevrim devreye sokulmuş, monarşik ve teokratik düzene geri dönüş süreci başlatılmıştır; böylece halkın egemenliğine dayalı düzene doğru açılan yol kapatılmıştır. Halkın sesini duyurmaya çalışan, halk adına kamu hizmeti veren gazetecilerin, yazarların ve halk tarafından seçilmiş belediye başkanlarının tutuklanması; medyanın hükümetin tekeli ve kontrolü altına alınması; serbest ve özgür seçim sisteminin ortadan kaldırılması; yasama, yürütme, yargı arasındaki güçler ayrılığının ve bağımsız yargının bertaraf edilmesi; laikliğin devre dışı bırakılması, cumhuriyete ve halkın egemenliğine karşı vurulan bir darbedir. Bu bağlamda, Fransa’da Türkiye’de olduğu gibi bir karşıdevrim ve monarşiye, teokrasiye geri dönüş süreci yaşanmadığı halde, yüz binlerce insan anayasal haklarını kullanarak sokaklara dökülmüş ve protesto hakkını kullanmıştır.
Gelişmeler ve Beklentiler
Gelecek süreçte toplumsal muhalefetin ve demokratik hak arayışlarının nasıl şekilleneceği, siyasal iktidarın atacağı adımlar ve yargı bağımsızlığı ile laiklik eksenindeki tartışmaların Türkiye’nin hukuki ve siyasi geleceğini doğrudan belirlemesi beklenmektedir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika