ANKARA — Türkiye’de AKP hükümetleri döneminde eğitimden sağlığa, enerjiden ulaştırmaya kadar en temel kamusal alanlar sermayeye terk edilirken, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı raporlarına göre özel sektör yatırımları kamuyu geride bıraktı; özellikle eğitimde 310,2 milyar TL’ye, sağlıkta ise kamunun 2,6 katına ulaşan 494,2 milyar TL’lik yatırımlar dikkat çekti.
- Eğitim alanında özel sektör yatırımları (310,2 milyar TL) kamu yatırımlarını (281,9 milyar TL) geride bıraktı.
- Sağlık sektöründe özel şirketlerin 494,2 milyar TL’lik yatırımları, kamu yatırımlarını tam 2,6 katına katladı.
- Enerji alanında özel yatırımlar 191,8 milyar TL olurken, kamu yatırımları 101,2 milyar TL’de kaldı.
- Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı raporları, kritik alanlarda kamu ve özel sektör arasındaki makasın açıldığını tescilledi.
Ne Oldu? Eğitim ve Sağlıkta Özel Sektör Kamuyu Nasıl Geride Bıraktı?
AKP hükümetleri döneminde en temel alanlarda özel sektörün ağırlığı yıllar geçtikçe artarken, kontrolsüzce çoğalan özel okullar ve özel hastaneler çarpıcı boyutlara ulaştı. Sabit sermaye yatırımlarının sektörlere göre dağılımına yönelik veriler, ‘En temel alanlar sermayeye terk edildi’ eleştirilerinin haklılığını açıkça ortaya koydu. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nca hazırlanan rapora göre, kritik alanlarda özel sektörün yatırımları ile kamu yatırımları arasındaki makas açıldı. Bu durumun en somut örneği eğitim ve sağlık sektörlerinde yaşandı. Kamunun 2024 yılında 198 milyar 379 milyon TL olan eğitim alanındaki sabit yatırımları, 2025 yılında 281 milyar 903 milyon TL olarak gerçekleşti. Ancak eğitimde toplam 281,9 milyar TL’lik kamu yatırımına karşın, özel sektörün 2025 yılındaki eğitim yatırımları 310 milyar 253 milyon TL’ye ulaştı. Benzer bir tablo sağlık alanında da görüldü; kamunun 2025 yılındaki 185 milyar 640 milyon TL’lik yatırımına karşılık özel şirketlerin sağlık yatırımları 494 milyar 274 milyon TL ile ifade edildi. Sağlıkta özel sektör, kamuya göre 2,6 kat daha fazla tutarda yatırım yaparak ezici bir üstünlük kurdu.
Neden Şimdi? Enerji ve Ulaştırma Alanlarındaki Özelleştirmelerin Sonuçları Nelerdir?
Sabit sermaye yatırımlarına yönelik istatistikler, yurttaşı doğrudan fahiş ücretlerle ve ekonomik krizle karşı karşıya bırakan enerji alanındaki özelleştirmelerin ve sermaye kaymalarının da ayna tuttuğunu gösterdi. AKP döneminde enerji ve ulaşım alanlarında sermayenin etki alanı her yıl katlanarak artmaya devam etti. Son açıklanan verilere göre, enerji alanındaki 191 milyar 869 milyon TL’lik devasa özel yatırımlara karşın kamu yatırımları yalnızca 101 milyar 267 milyon TL’de kaldı. Bu veriler, stratejik ve kamusal nitelik taşıyan enerji altyapısının dahi özel sermayenin kontrolüne bırakıldığını, kamusal yatırımların ise yetersiz kaldığını gözler önüne serdi.
Kimi Nasıl Etkileyecek? Vatandaş ve Kamu Hizmetleri Bu Tablodan Nasıl Etkileniyor?
Eğitim ve sağlık gibi anayasal ve temel insan hakları arasında yer alan hizmetlerin özel sektöre devredilmesi, dar gelirli yurttaşların nitelikli eğitime ve sağlığa erişimini giderek zorlaştırıyor. Kamunun bu alanlardaki yatırım payının gerilemesi, sosyal devlet ilkesinin zedelenmesine yol açarken vatandaşları piyasa koşullarının insafına terk ediyor. Enerji sektöründe özel yatırımların kamuyu ikiye katlaması ise elektrik ve doğalgaz gibi temel ihtiyaç kalemlerinde fahiş fiyat artışlarının ve zamların kalıcıleşmesine neden oluyor.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sonraki süreçte, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı raporlarına da yansıyan bu sermaye ağırlıklı yatırım modelinin derinleşmesi bekleniyor. Kamusal yatırımların geriye çekildiği, eğitim, sağlık ve enerji gibi hayati sektörlerin tamamen özel şirketlerin kâr odaklı yapısına terk edildiği bu tablonun toplumsal ve ekonomik yansımalarının önümüzdeki dönemde daha fazla tartışma yaratması ve kamuoyunun gündemindeki yerini koruması öngörülüyor.
Kaynak: BirGün Manşet