TAHRAN — Katar arabulucuları, ABD ile İran arasında uzun süredir çıkmaza giren diplomatik müzakereleri yeniden canlandırmak ve taraflar arasında kapsamlı bir anlaşmaya varılmasını sağlamak amacıyla yürütülen kritik girişimler kapsamında cuma günü Tahran’a yeniden çıkarma yaptı.
- Katarlı arabulucular, Washington yönetimi ile tam koordinasyon halinde cuma günü Tahran’a geri döndü.
- ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Mohsen Rezaï’ye gönderdiği mektup, müzakerelerin yeniden başlatılması için yeni bir zemin sundu.
- İranlı üst düzey yetkililer ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Katar arabulucularının ilettiği yedi günlük süreci öngören yeni anlaşma teklifini ve önerileri ‘kabul edilemez’ bularak reddetti.
- Washington nükleer programın öncelikli ele alınmasını talep ederken, Tahran ise ABD ablukasının ve petrol yaptırımlarının derhal kaldırılmasında ısrarcı.
Washington ile Koordineli Diplomatik Trafik ve Arka Plan
Katar arabulucularının yürüttüğü bu yoğun diplomasi trafiği, bölgesel istikrarın sağlanması açısından hayati önem taşıyor. Reuters ajansına konuşan ve doğrudan görüşmeler hakkında bilgi sahibi olan yetkili bir kaynağın aktardığı bilgilere göre, Katarlı arabulucuların cuma günü Tahran’a gerçekleştirdiği bu kritik dönüş, tamamen Washington yönetimi ile sıkı bir koordinasyon içinde yürütülüyor. Bu stratejik ziyaret, Katar heyetinin 25 Ekim Pazar günü Tahran’a gerçekleştirdiği önceki temaslardan sadece beş gün sonra gerçekleşti. Söz konusu önceki ziyarette arabulucular, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Mohsen Rezaï’ye gönderdiği resmi mektubu bizzat iletmişti. Bu mektup, iki ülke arasında kesintiye uğrayan müzakerelerin acilen yeniden başlatılmasını öneren somut adımlar içeriyordu.
Vance’in Mektubu ve Doha’nın Yedi Günlük Anlaşma Teklifi
Uluslararası medya kuruluşlarının yakından takip ettiği süreçte, New York Times’ın geçtiği haberlere göre mektupta, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in bizzat yöneteceği yeni görüşme turunun çok kısa süre içinde hayata geçirilmesi önerildi. Öte yandan Reuters’ın çarşamba günkü haberine göre Doha yönetimi, Tahran’a taraflar arasındaki güveni artırıcı somut adımları içeren ve toplamda yedi günlük bir süreci öngören yepyeni bir anlaşma teklifi sundu. Ancak bu diplomatik hamleler, Tahran’dan gelen sert ve net açıklamalarla karşılaştı. İranlı üst düzey bir yetkili, perşembe günü yaptığı açıklamada, Katar arabulucularının ilettiği bu önerilerin Tahran yönetimi tarafından “kabul edilemez” bulunduğunu ve resmen reddedildiğini kamuoyuna duyurdu. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan İran Meclis Başkanı ve baş müzakerecilerden Muhammed Bakır Galibaf da Tahran’ın kırmızı çizgilerini ve şartlarını arabuluculara çok açık bir şekilde ilettiklerini vurgulayarak, “İran’ın yedi koşulu kabul edilmeden bu süreçte hiçbir ilerleme sağlanamaz” diyerek taviz vermeyeceklerinin sinyalini verdi.
Katar ve Pakistan’ın Rolü ile Temel Anlaşmazlık Noktaları
Katar ve Pakistan, şubat ayından bu yana İran, ABD ve İsrail arasında yaşanan tehlikeli çatışma ortamının kalıcı olarak sona erdirilmesine yönelik yürütülen diplomatik girişimlerde son derece önemli roller üstleniyor. Tahran ile Washington arasında haziran ayında imzalanan mutabakat metni ile çatışmaların duraklatılmasının ardından, taraflar kalıcı bir barış ve anlaşma arayışını sürdürmeye çalışıyor. Ancak iki taraf arasındaki masada duran görüşmelerde temel anlaşmazlıklardan biri, atılacak adımların sıralaması ve önceliklendirilmesi meselesi olmaya devam ediyor. Washington yönetimi, Tahran’ın nükleer programının müzakerelerin en başından itibaren ele alınmasını ve kısıtlanmasını talep ederken; Tahran ise bunun tam tersini savunuyor. İran tarafı, öncelikli olarak ABD’nin limanlarına yönelik uyguladığı ablukanın ve ülke ekonomisini felç eden petrol ihracatı yaptırımlarının tamamen kaldırılmasını talep ediyor. Bu derin uçurum sürerken, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani de 22 Ekim’de ABD Dışişleri ile temaslarını sürdürmüştü.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sonuç olarak; Katar arabuluculuğunda yürütülen ABD-İran müzakereleri, tarafların öncelik sıralamalarındaki temel çelişkiler ve İran’ın öne sürdüğü katı şartlar nedeniyle kırılgan bir süreçten geçiyor. Washington’ın nükleer odaklı yaklaşımı ile Tahran’ın yaptırımların kaldırılması yönündeki ısrarı arasındaki derin uçurum sürerken, arabulucu ülkelerin diplomatik baskıyı artırarak yeni bir uzlaşı zemini arayışına devam etmesi bekleniyor.
Kaynak: ANF Türkçe