CAKARTA — Endonezya’da aylardır devam eden yıkıcı orman ve arazi yangınlarının yol açtığı yoğun hava kirliliği, Eylül 2026’da yaklaşık 3 bin 560 kişinin ölümüne yol açarak ülkeyi derin bir halk sağlığı kriziyle karşı karşıya bıraktı.
- Eylül 2026’da yangın kaynaklı PM2.5 kirliliği nedeniyle yaklaşık 3.560 kişi hayatını kaybetti, bu sayı ağustos ayının iki katına ulaştı.
- Yaklaşık 57,8 milyon kişi sağlıksız veya tehlikeli seviyede hava kirliliğine maruz kalırken, Borneo’daki Kalimantan’da DSÖ sınırları 24 kat aşıldı.
- Yılın ilk dokuz ayında 1,9 milyon hektardan fazla alan yangınlarda kül oldu ve zehirli dumanlar komşu ülkelere yayıldı.
- Uzmanlar yangınların temel sebebinin tarım, palmiye yağı ve madencilik için uygulanan kontrollü yakma yöntemleri olduğunu belirtiyor.
Ne Oldu? Eylül Ayındaki Krizin Boyutları ve Can Kayıpları
Endonezya’da orman yangınlarının yol açtığı hava kirliliği, kontrol edilemez bir boyuta ulaşarak ciddi bir halk sağlığı krizine dönüştü. Helsinki merkezli Temiz Hava ve Enerji Araştırma Merkezi’nin (CREA) tarafından yayımlanan kapsamlı araştırmaya göre, yangın kaynaklı ince partikül madde (PM2.5) kirliliği nedeniyle Eylül ayında yaklaşık 3 bin 560 kişi hayatını kaybetti. Dikkat çeken bir diğer detay ise, bu korkunç sayının ağustos ayındaki tahminin iki katına çıkmış olmasıdır. Aynı dönemde ülkede yaklaşık 57,8 milyon kişi sağlıksız veya tehlikeli seviyede hava kirliliğine maruz kaldı. Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) yıllık PM2.5 sınır değerleri ülke genelinde yedi kattan fazla aşılırken, Borneo Adası’ndaki Kalimantan bölgesinde bu oran inanılmaz bir şekilde 24 kata ulaştı. Ölümlerin büyük bölümü Endonezya’nın Borneo Adası’ndaki topraklarında, ayrıca Cava ve Sumatra adalarında ve ülkenin doğusunda kaydedildi. Öte yandan, yangınlardan kaynaklanmayan sanayi, kentleşme ve araç emisyonlarının da eylül ayında yaklaşık bin 750 kişinin ölümüne neden olduğu belirtildi. Tüm bu olumsuz etkenler sonucunda ülke genelinde 330 binden fazla akut solunum yolu enfeksiyonu vakası kaydedildi.
Neden Şimdi? El Niño, Kuraklık ve İnsan Faaliyetlerinin Rolü
Krizin bu kadar derinleşmesinin arkasında hem iklimsel faktörler hem de insan kaynaklı etkenler yatıyor. El Niño kaynaklı kuraklığın etkisini artırdığı Endonezya, aylardır orman yangınlarıyla mücadele ediyor. Ormansızlaşmayı izleyen Nusantara Atlas kuruluşuna göre, yılın ilk dokuz ayında 1,9 milyon hektardan fazla alan yangınlarda tahrip oldu; ancak Endonezya hükümeti bu veriyi henüz resmi olarak doğrulamadı. Uzmanlar, yangınların önemli bir bölümünün ormanlık alanları tarım, palmiye yağı üretimi ve madencilik faaliyetleri için açmak amacıyla uygulanan kontrollü yakma yöntemlerinden kaynaklandığına dikkat çekiyor. Oluşan bu devasa ve zehirli dumanlar sadece Endonezya sınırları içinde kalmayıp Malezya, Singapur, Filipinler ve Doğu Timor’a kadar yayılarak uluslararası boyutta bölgesel hava kirliliğini tehlikeli seviyelere artırdı.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sonraki süreçte ne bekleniyor ve uzmanlar ne öneriyor? Temiz Hava ve Enerji Araştırma Merkezi (CREA), Endonezya hükümetine acil çağrılarda bulunarak turbalık alanların yeniden canlandırılmasını, yasa dışı yakma faaliyetlerine karşı denetimlerin ve yaptırımların sıkılaştırılmasını ve özellikle Cava Adası’ndaki sanayi emisyonlarının vakit kaybetmeden sınırlandırılmasını talep ediyor.
Kaynak: ANF Türkçe