MUŞ/BİNGÖL — İnsan Hakları Derneği (İHD) Ekoloji ve Yaşam Hakkı Komisyonu, Muş’un Varto ilçesine bağlı Çalıdere (Xwarik) köyü ile Bingöl’ün Karlıova ilçesine bağlı Kantarkaya (Şorka jerın) ve Ilıpınar köylerinde planlanan jeotermal kaynak arama projelerine karşı ortak bir açıklama yaptı. 2 Kasım 2026 tarihinde gerçekleştirilecek bilirkişi keşifleri öncesinde yapılan açıklamada, projelerin ekolojik dengeye, depremselliğe ve insan haklarına etkilerine dikkat çekilerek bölge halkının yaşam hakkının savunulduğu vurgulandı.
- Muş Varto ve Bingöl Karlıova’daki JES projelerine karşı Bingöl İdare Mahkemesi’nde açılan ÇED Olumlu kararının iptali davalarında kritik keşif tarihi 2 Kasım 2026 olarak belirlendi.
- İHD Ekoloji ve Yaşam Hakkı Komisyonu, enerji projelerinin sadece ekonomik getiriyle değerlendirilemeyeceğini, insan hakları ve ekolojik dengenin esas alınması gerektiğini belirtti.
- Bölgenin Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay zonlarının kesişiminde yer alması ve Varto’nun 1966 deprem acıları, olası JES faaliyetlerinin depremselliği tetikleme riskini artırıyor.
- Atık akışkanlarda yer alan arsenik, bor ve hidrojen sülfür (H₂S) gibi zararlı elementlerin su kaynakları, tarım ve ekosistem sağlığı üzerinde telafisi imkansız riskler barındırdığına dikkat çekildi.
Varto ve Karlıova’daki JES Projelerinde Ne Oldu ve Süreç Nasıl İşliyor?
Muş’un Varto ilçesine bağlı Çalıdere (Xwarik) köyü ile Bingöl’ün Karlıova ilçesine bağlı Kantarkaya (Şorka jerın) ve Ilıpınar köylerinde hayata geçirilmesi planlanan jeotermal kaynak arama projeleri bölge halkının ve sivil toplum kuruluşlarının tepkisini çekmeye devam ediyor. Projeler kapsamında verilen ÇED Olumlu kararlarının iptali istemiyle Bingöl İdare Mahkemesinde açılan davalar hukuki boyut kazandı. Mahkeme süreci kapsamında, 2 Kasım 2026 tarihinde bölgede bilirkişi eşliğinde keşif yapılması kararlaştırıldı. İnsan Hakları Derneği (İHD) Ekoloji ve Yaşam Hakkı Komisyonu, bu kritik tarih öncesinde bir açıklama yaparak yargı sürecinin ve bilirkişi incelemelerinin yaşam hakkını esas alan bir yaklaşımla yürütülmesi gerektiğini talep etti.
Enerji Projeleri Neden Sadece Ekonomik Getiriyle Değerlendirilemez?
İHD Ekoloji ve Yaşam Hakkı Komisyonu tarafından yapılan açıklamada, enerji üretim projelerinin yalnızca üretim kapasitesi ve ekonomik getirileri üzerinden değerlendirilmesinin doğru bulunmadığı net bir şekilde ifade edildi. Açıklamada şu hayati ifadelere yer verildi: ‘Her proje; insan hakları, ekolojik denge, demokrasi, halk sağlığı, ihtiyaç ve gelecek kuşakların yaşam hakkı bakımından ele alınmalıdır. Yaşam hakkı, sağlıklı çevrede yaşama hakkı ve suya erişim hakkı birbirinden ayrı düşünülemez.’ Ayrıca Anayasa’nın 17. maddesinin yaşam hakkını, 56. maddesinin ise herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkını güvence altına aldığı hatırlatıldı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 76/300 sayılı kararıyla temiz, sağlıklı ve sürdürülebilir bir çevre hakkını evrensel bir insan hakkı olarak tanıdığı gerçeği de kamuoyuyla paylaşıldı.
JES Projeleri Bölgenin Deprem ve Ekoloji Dengelerini Nasıl Etkileyecek?
Bölgenin jeolojik gerçekliğinin göz ardı edilerek hiçbir incelemenin yapılamayacağının altı çizilen İHD açıklamasında, coğrafi risklere dikkat çekildi. Açıklamada, ‘Karlıova, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay zonlarının birleştiği üçlü eklem noktasında yer almaktadır; Varto ise 1966 depreminde ağır kayıplar yaşamıştır’ denildi. Jeotermal Enerji Santrallerinin enerji üretiminde kullanılan akışkanın yeniden yer altına basılması (reenjeksiyon) ve çıkartılması süreçlerinin depremselliği tetikleyebileceği vurgulandı. Bunun yanı sıra, atık akışkanlarda bulunan arsenik ve bor gibi elementler ile hidrojen sülfür (H₂S) salımının su kaynakları, tarım ve ekosistem sağlığı bakımından ciddi riskler ve zararlar doğuracağı ifade edildi. Varto ve Karlıova’da yaşayan insanların geçim kaynakları, kültürel bağları ve doğayla kurdukları ilişkinin hiçbir yatırımın önünde aşılması gereken bir engel olarak nitelendirilemeyeceği, toprak, su ve mera alanlarının pazarlık konusu yapılamayacağı yinelendi.
Gelişmeler ve Beklentiler
Hukuki sürecin devam ettiği Varto ve Karlıova’daki JES projeleriyle ilgili gözler şimdi 2 Kasım 2026 tarihinde gerçekleştirilecek resmi bilirkişi keşfine çevrilmiş durumdadır. Mahkeme heyeti ve bilirkişi heyetinin yapacağı incelemelerin ardından çıkacak rapor, ÇED Olumlu kararlarının kaderini belirleyecek. İHD Ekoloji ve Yaşam Hakkı Komisyonu başta olmak üzere bölge halkı ve çevre örgütleri, ekolojik dengenin, insan haklarının ve gelecek kuşakların yaşam hakkının korunması için hukuki ve meşru mücadelelerini kararlılıkla sürdüreceklerini belirtiyor.
Kaynak: Evrensel