CENEVRE — Birleşmiş Milletler’in (BM) önümüzdeki dönemde gerçekleştirilecek COP31 zirvesi öncesinde yayımladığı kapsamlı iki yeni rapor, sanayi öncesi döneme kıyasla küresel ısınmanın 1,5 derece sınırını aşmasının buzullar, deniz buzulları ve donmuş topraklar üzerinde telafisi imkansız tahribatlara yol açacağı konusunda küresel kamuoyunu ve karar alıcıları acil eyleme çağırıyor.
- Küresel sıcaklık artışı halihazırda sanayi öncesi döneme göre 1,37 dereceye ulaştı ve Avrupa’nın iklim gözlem ağı Copernicus verilerine göre 1,5 derece eşiğinin 2030 civarında aşılması kuvvetle muhtemel.
- İsviçre’deki buzul kütlesinin şimdiden yüzde 20’si kaybedilmiş durumda; erime süreci durdurulsa dahi buz tabakalarındaki toparlanma onlarca, hatta yüzlerce yıl sürebilir.
- İkinci rapordaki 2,8 derece ısınma senaryosunda, deniz seviyesindeki yıllık yükselişin 2150 yılına kadar bugünkü 0,45 santimetreden yılda 5 santimetreye kadar çıkabileceği öngörülüyor.
Küresel Isınmada 1,5 Derece Eşiği ve Kriyosfer Üzerindeki Yıkıcı Etkileri
Birleşmiş Milletler tarafından COP31 öncesinde yayımlanan iki kritik rapor, insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük ekolojik tehditlerden birini tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. Raporlara göre, küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyi aşması durumunda Dünya’nın kar ve buzla kaplı bölgeleri (kriyosfer) devasa ve kalıcı kayıplarla yüzleşecek. Buzulların ve deniz buzullarının hızla erimesi, donmuş toprakların (permafrost) çözülmesi ve deniz seviyesinin tırmanması; gelecekte katlanarak artacak sel risklerini, ekonomik ve ekolojik zararları, derinleşen su kıtlığını ve dağlık bölgelerdeki hayati tehlikeleri tetikleyecek. İklim krizinin etkilerinin teorik bir gelecekte değil, şimdiden sahada yaşandığına dikkat çekilen raporlarda, özellikle İsviçre’deki buzul kütlesinin yüzde 20’sinin çoktan yok olduğu vurgulanıyor. Küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme kıyasla halihazırda 1,37 dereceye ulaştığı göz önüne alındığında, Avrupa’nın iklim gözlem ağı Copernicus’un 1,5 derece eşiğinin 2030 civarında aşılabileceği yönündeki öngörüleri acil bir alarm niteliği taşıyor.
Erime Durdurulsa Bile Toparlanma Yüzyıllar Sürebilir
Bilim insanları ve iklim uzmanları, iklim sisteminde kritik eşiklerin aşılması durumunda ortaya çıkacak hasarın geri döndürülmesinin son derece zor, hatta imkansız olacağına işaret ediyor. Yapılan analizler, küresel sıcaklık artışının ilerleyen dönemde alınacak tedbirlerle yeniden 1,5 derecenin altına düşürülmesi senaryosunda dahi buz tabakalarında oluşan kalıcı zararların ortadan kalkmayacağını net bir şekilde ortaya koyuyor. Bazı hassas buzulların ve Arktik deniz buzunun, sıcaklık artışının hızla 1,5 derecenin, hatta 1 derecenin altına çekilmesi halinde kısmen toparlanabileceği ifade edilse de, bilim insanları bu umut ışığının önündeki zaman engelini vurguluyor. Buna göre, doğal onarım süreci felaketin gerçekleşme hızına kıyasla kıyaslanamayacak kadar yavaş ilerleyecek ve on yıllar, hatta yüzlerce yıl sürecek bir rehabilitasyon dönemini zorunlu kılacak.
2,8 Derecelik Felaket Senaryosu ve Deniz Seviyesindeki Tehlikeli Yükseliş
BM tarafından paylaşılan ikinci stratejik rapor ise durumun kontrolden çıkması halinde insanlığı bekleyen en kötü niyetli senaryoları mercek altına alıyor. Küresel ısınmanın tedbirsizlikler sonucunda 2,8 dereceye ulaşması ve bu tehlikeli seviyenin gelecek yüzyıl boyunca kesintisiz sürmesi halinde ortaya çıkabilecek ekolojik yıkım, kıyı şehirleri ve ada ülkeleri için varoluşsal bir tehdit oluşturuyor. Bu ağır senaryoda deniz seviyesinin 2150 yılına kadar yılda 5 santimetreye kadar yükselebileceği uyarısı yapılıyor. Günümüzdeki yıllık deniz seviyesi artışının yaklaşık 0,45 santimetre seviyesinde olduğu hatırlatıldığında, öngörülen bu devasa ivmelenmenin kıyı ekosistemleri, megakentler ve tarım havzaları üzerinde yaratacağı ekonomik ve demografik baskının boyutu daha net anlaşılıyor. Ayrıca donmuş toprakların çözülmesinin, atmosfere salınacak ek sera gazları nedeniyle döngüsel bir felaket zinciri yaratabileceği de raporda altı çizilen diğer hususlar arasında yer alıyor.
Gelişmeler ve Beklentiler
Birleşmiş Milletler’in bu tarihi uyarıları, önümüzdeki süreçte gerçekleştirilecek COP31 zirvesi başta olmak üzere uluslararası iklim diplomasisinin merkezine kriyosferin korunmasını yerleştiriyor. Bilim insanları ve uluslararası çevre otoriteleri, küresel ısınmayı 1,5 derece sınırının altında tutmak ve 2,8 derece gibi felaket senaryolarını önlemek için hükümetlerin derhal en sert emisyon azaltım politikalarını hayata geçirmesi gerektiğinin altını çiziyor; aksi takdirde dünya haritalarının ve yaşam koşullarının kalıcı olarak değişeceği uyarısında bulunuyor.
Kaynak: ANF Türkçe