İSTANBUL — Türkiye imalat sanayisinde aylardır süren yapısal daralma ve yüksek maliyet baskısı, ekim ayı itibarıyla yeni bir eşiğe taşınırken; Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) verilerine göre yılın üçüncü çeyreğini kapsayan temmuz, ağustos ve eylül aylarında toplam bin 373 imalat işletmesi kepenk indirmek zorunda kaldı.
- İmalat PMI endeksi ekim ayında 47,3 seviyesine gerileyerek haziran ayından bu yana en düşük düzeyini gördü ve daralma 31’inci aya taşındı.
- TOBB verilerine göre üç aylık dönemde kapanan bin 373 işletmenin 979’unu şirket ve kooperatifler, 394’ünü ise gerçek kişi ticari işletmeleri oluşturdu.
- Yeni siparişlerdeki düşüş son üç ayın en belirgin seviyesine ulaşırken, incelenen 10 sektörden yalnızca birinde üretim artışı yaşanabildi.
- Artan ham madde giderleri, döviz kuru baskısı ve enerji maliyetleri üreticilerin operasyonel kapasitesini ve istihdamı tehdit etmeye devam ediyor.
TOBB Verileriyle Üç Aylık Bilanço: Bin 373 İmalat İşletmesi Tarihe Karıştı
Türkiye’de imalat sanayisindeki olumsuz tablo, üretim ve siparişlerdeki kronik gerilmenin yanı sıra doğrudan işletme kapanışlarıyla da tüm çıplaklığıyla kendini gösterdi. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) tarafından derlenen resmi verilere göre, temmuz, ağustos ve eylül aylarını kapsayan kritik üç aylık dönemde toplam bin 373 imalat işletmesi faaliyetlerine son vermek zorunda kaldı. Ekonomik sıkışmanın derinleştiği bu süreçte kapanan işletmelerin hukuki statüleri de krizin tablosunu gözler önüne seriyor: Kapanan işletmelerin 979’unu şirket ve kooperatifler oluştururken, 394’ünü ise bireysel sermayeyle ayakta kalmaya çalışan gerçek kişi ticari işletmeleri oluşturdu. Aylık bazda incelenen veriler tablonun vahametini daha net ortaya koyuyor; temmuz ayında 516, ağustos ayında 387 ve eylül ayında 449 imalat işletmesinin kapandığı resmi kayıtlara geçti. Uzmanlar ve sektör temsilcileri, bu tablonun arkasında yatan temel nedenlerin başında finansmana erişimdeki muazzam zorluklar ve enflasyonist baskılar olduğuna dikkat çekiyor. Sanayide yaşanan bu ekonomik sıkışma, sadece kağıt üstündeki istatistiklerle kalmayıp doğrudan üretim göstergelerine de derinden yansıyor.
İSO PMI Verileri ve 31 Aylık Daralma Serisi: Ekim Ayında 47,3’e Gerileme
Sanayi sektöründeki üretim göstergelerinin en kritik referanslarından biri olan İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), eylül ayındaki 47,9 seviyesinden ekim ayında 47,3’e geriledi. Eşiik değer olan 50,0’nin altında kalan her rakamın daralmaya işaret ettiği bu sistemde, endeksin haziran ayından bu yana en düşük düzeyine inmesi dikkat çekti. Daha da çarpıcı olan detay ise imalat sanayisindeki bu kronik daralmanın aralıksız olarak 31’inci aya taşınmış olmasıdır. Sektörel bazda yapılan detaylı incelemelerde, incelenen 10 alt sektörden yalnızca birinde üretim artışı yaşanabildiği, diğer dokuz sektörde ise ya durgunluk ya da gerileme kaydedildiği görüldü. Sanayi kuruluşlarının üretim faaliyetlerini sınırlayan başlıca etkenler arasında talepteki zayıflık ve yoğun fiyat baskıları yer alıyor. Temmuz 2023’ten bu yana aşağı yönlü bir eğilim izleyen yeni siparişlerdeki düşüş, ekim ayında son üç ayın en belirgin seviyesine ulaştı. Yurt içindeki daralmanın yanı sıra, dış pazarlardaki durgunluk nedeniyle yurt dışından gelen yeni siparişlerde de ciddi bir ivme kaybı kaydedildi. Talebin zayıflamasıyla birlikte üreticiler üretim hacimlerini aşağı çekerken, maliyetleri optimize etmek adına stoklarını da minimum seviyelerde tutmayı tercih etti. Bu durum, sektör genelinde istihdam kayıplarının da önlenemez bir şekilde devam etmesine yol açtı.
Maliyet Sarmalı: Ham Madde, Enerji ve Döviz Baskısı Üreticiyi Zorluyor
Üreticilerin karşı karşıya kaldığı maliyet baskısı ekim ayında da hız kesmeden etkisini sürdürdü. Küresel emtia piyasalarındaki dalgalanmalar, petrol fiyatlarındaki artışlar, döviz kurundaki yukarı yönlü seyir ve ham madde giderlerindeki önlenemez tırmanış, imalatçıların üretim maliyetlerini sürdürülemez boyutlara taşıdı. Bağımsız gazetecilik penceresinden bakıldığında, sanayicinin en büyük çıkmazının ‘maliyet enflasyonu ile talep yetersizliği’ arasında sıkışıp kalması olduğu açıkça görülmektedir. İşletmeler, artan üretim maliyetlerini nihai tüketiciye tam olarak yansıtamadıkları için kâr marjlarını tamamen tüketmiş durumda. BirGün’ün Ekonomi Servisi’nin de yakından takip ettiği bu süreçte; özel haberler ve günün öne çıkan gelişmelerinin anlık olarak paylaşıldığı dijital mecralar, sanayicinin çığlığını duymaya devam ediyor. Okurlarımız, bağımsız gazeteciliğe destek olmak ve en güncel ekonomik gelişmeleri cebinden takip etmek için uygulamamızı indirebilir veya BirGün’ün WhatsApp kanalını takibe alabilir. Üreticilerin üzerindeki bu devasa finansal yük, önümüzdeki dönemde yeni kapanmaların ve istihdam daralmalarının habercisi olarak değerlendiriliyor.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sonuç olarak; Türkiye imalat sanayisinde ekim ayında da çıkış yolu bulunamazken, 31 aydır süren daralma döngüsü ve binlerce işletmenin iflas bayrağı çekmesi makroekonomik istikrar açısından ciddi riskler barındırmaktadır. Resmi süreçlerin ve ekonomi yönetiminin atacağı adımlar, özellikle KOBİ düzeyindeki işletmelerin finansmana erişimi ve maliyetlerin sübvanse edilmesi açısından hayati önem taşımaktadır. Gelecek beklentileri, enflasyonla mücadele programının sanayi üzerindeki baskısını hafifletecek yapısal reformlarla desteklenmediği takdirde, daralmanın sektör genelinde dalga boyunu artırabileceğine işaret etmektedir.
Kaynak: BirGün Manşet