AMED — “Ji qencîyên herî biqîmet (û bixêr) ew e ku mirov piştî mirina bavê xwe, malbat û zarokên dostê bavê xwe biparêze û bide pey wan.” (Tirmizî, 27/7, H. No: 2025). Ev hedîs yek ji wan nîşanên herî bilind ên exlaq, wefadarî û hevgirtina civakî di Îslamê de nîşan dide.
- Parastina malbat û zarokên dostê bavê xwe piştî mirina wî.
- Nîşaneya exlaq, wefadarî û hevgirtina civakî ya di Îslamê de.
- Di çavkaniyên sereke yên hedîsan de, bi taybetî di Sunena Tirmizî de cih digire.
Wefadariya Piştî Mirinê
Hedîs dibêje ku qenciya herî biqîmet û bixêr ew e ku mirov “îsareta wefayê” bigihîne asteke bilind. Dema ku bavek dimire, peywendiya wî ya bi dinyayê re diqede, lê peywendiyên wî yên exlaqî yên bi heval û dostên xwe re berdewam dikin. Zarok an jî malbata wî bi parastin û alîkariya zarokên dostê bavê xwe re, wê wefadariyê didomînin. Ev yek nîşan dide ku qencî ne tenê di dema jiyanê de, lê piştî mirinê jî tê pîvan.
Statuya Pîroz a Hevaltiya Bav
Di çanda rojhilatî û îslamî de, “hevaltiya bav” (dostê bav) xwediyê statuyeke pîroz e. Ev têkilî ne tenê li ser berjewendiyên şexsî, lê li ser bingeheke rûmet û rêzdariyê ye. Parastina malbata dostê bav, nîşaneya van xalên bingehîn e: Ji bîr nekirina qencî û dema borî ya di navbera bav û dostê wî de, û bi qîmetgirtina wan kesên ku bavê te di jiyana xwe de hezkirine û pê re bûn.
Sîstema Ewlehiya Civakî ya Xweser
Ev hedîs di heman demê de mînakek mezin a sîstema ewlehiya civakî ya xweser e. Di civakên kevnar de (û di dema îroyîn de jî) windakirina bav tê wateya rûbirûbûna zehmetiyên aborî û civakî ji bo zarok û malbatê. Hedîs vê erkê bar dike ser milên dorhêla nêzîk (bi taybetî zarokên hevalên bav). Bi vî rengî, tu zarok an malbat li namênê û tora piştgiriyê ya civakî xurt dibe.
Pêşeroja Bûyeran
Ev gotin di çavkaniyên sereke yên hedîsan de, bi taybetî di Sunena Tirmizî (27/7, H. No: 2025) de cih digire. Ev yek dide nîşandan ku mijarên exlaqî û peywendiyên civakî di nava ola Îslamê de xwedî girîngiyeke mezin in û berdewamiya van nirxan ji bo civakeke saxlem pêwîst e.
Çavkanî: Çandname