İSTANBUL — Küresel iklim krizinin boyutları her geçen gün derinleşirken, Paris Anlaşması’ndan COP zirvelerine uzanan iklim diplomasisi; Küresel Uyum Hedefi, kayıp ve zarar fonu, iklim finansmanı, Paris Anlaşması 6. madde, fosil yakıtlardan uzaklaşma ve iklim desteği gibi dokuz anahtar kavram etrafında şekilleniyor. Uluslararası toplumun geleceğini belirleyen bu müzakere başlıkları, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki ekonomik ve stratejik dengelerin yeniden kurulmasında hayati bir rol oynamaktadır.
- Paris Anlaşması kapsamında, iklim değişikliğinin etkilerine karşı uyum kapasitesini ve dayanıklılığı artırmayı amaçlayan Küresel Uyum Hedefi ön plana çıkıyor.
- COP27’de kurulması kararlaştırılan ve COP28’de işlerlik kazandırılan kayıp ve zarar fonu, kırılgan gelişmekte olan ülkelere finansal destek sağlamayı hedefliyor.
- COP29’da alınan kararla, gelişmiş ülkelerin öncülüğünde 2035 yılına kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık iklim finansmanına ulaşılması hedefleniyor.
- Paris Anlaşması’nın 6. maddesi, ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltmak için gönüllü iş birliği yapmasına ve karbon piyasalarının işletilmesine olanak tanıyor.
Küresel Uyum Hedefi ve İklim Finansmanının Anatomisi
2015 yılında kabul edilen Paris Anlaşması kapsamında belirlenen, iklim değişikliğinin etkilerine karşı uyum kapasitesini ve dayanıklılığı artırmayı amaçlayan küresel hedeftir. Su, gıda, sağlık ve ekosistemler gibi alanlarda uyum çalışmalarının ilerlemesini izlemek için ortak göstergeler geliştirilmesi, COP müzakerelerinin önemli başlıklarındandır. Bu süreç, ülkelerin iklim taahhütlerini yaşama geçirebilmesi için ihtiyaç duyduğu finansman, teknoloji geliştirme ve transferi ile kapasite geliştirme desteğini kapsar. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin emisyon azaltımı ve uyum hedeflerine ulaşabilmesi açısından bu destekler büyük önem taşır. Öte yandan, gelişmekte olan ülkelere yönelik iklim finansmanının büyüklüğünü belirleyen uluslararası hedefler de sürekli güncellenmektedir. Nitekim COP29’da gelişmiş ülkelerin öncülüğünde 2035 yılına kadar yıllık en az 300 milyar dolara ulaşılması kararlaştırıldı. Aynı zamanda tüm kaynaklardan yıllık 1,3 trilyon dolara ulaşılması için çaba gösterilmesi çağrısı yapılarak küresel finansal mimarinin dönüştürülmesi talep edildi.
Kayıp ve Zarar Fonu ile Karbon Piyasalarında Yeni Dönem
İklim değişikliğinin yol açtığı ve uyum önlemleriyle tamamen önlenemeyen zararlar karşısında özellikle kırılgan gelişmekte olan ülkelere finansal destek sağlamak amacıyla oluşturulan kayıp ve zarar fonu, diplomasinin en hassas konularından biridir. COP27’de kurulması kararlaştırılan, COP28’de işlerlik kazandırılan fonun kaynaklarının yeterliliği ve ihtiyaç sahiplerine erişimi tartışılmaya devam etmektedir. Bu fonun yanı sıra, 2015 yılında kabul edilen Paris Anlaşması’nın 6. maddesi, ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltmak için gönüllü iş birliği yapmasını düzenler. Bir ülkenin gerçekleştirdiği emisyon azaltımının belirli kurallar çerçevesinde başka bir ülkenin iklim hedefine katkı sağlamasına olanak tanır. Bu süreçte aynı azaltımın iki kez sayılmaması ve gerçek çevresel fayda sağlanması büyük bir hassasiyetle takip edilmektedir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika