PARİS — Ünlü tarihçi E.P. Thompson’ın İngiltere ve Fransa’daki kıtlık dönemlerine dair analizlerinden 2026 Fransa’sındaki lüks mağaza yağmalarına uzanan süreçte, halk hareketleri ve ekonomik krizlerin temel dinamikleri uluslararası kamuoyunun gündemindeki yerini koruyor.
- E.P. Thompson, 1700’lerdeki tahıl ambarı yağmalarının ‘vahşi’ değil, bilinç dışı bir adalet arayışı olduğunu savunmuştur.
- 1766 yılında İngiltere’de serbest piyasa geçişi ve artan fiyatlar nedeniyle 130’dan fazla gıda ayaklanması yaşanmıştır.
- 1775 yılında Fransa’da devlet müdahalesinin kaldırılmasıyla patlak veren ve ‘Un Savaşı’ olarak anılan olaylarda sadece 3 haftada 300’e yakın ayaklanma çıkmıştır.
- Tarihsel gıda krizlerinden günümüzdeki lüks tüketim protestolarına kadar uzanan eylemler, ekonomik adaletsizlik ve fiyat belirleme mekanizmaları etrafında şekillenmektedir.
18. Yüzyıl İngiltere’sinde ‘Serbest Piyasa’ ve Gıda Ayaklanmaları
Tarihçi E.P. Thompson, İngiltere ve Fransa’da kıtlık dönemlerinde tahıl ambarlarının yağmalanmasının ‘vahşi’ ya da ‘anlamsız’ bulunmasına karşı çıkarak, bunun bilince vurulmamış bir tür adaletin yeniden tesisi talebi olduğunu belirtiyordu. 1700’lerin ikinci yarısında İngiltere’de ‘serbest piyasa’ yavaş yavaş eskinin yerini alıyordu. Buğday hasatlarının kesat gitmesi ve kıtlığın kapıda olması, temel besin kaynağı ekmek olan işçi sınıfı aileleri için doğrudan açlık anlamına geliyordu. ‘Serbest piyasa’ beslenmeyi temel bir hak olarak tanımadığında, hammaddesi buğday olan tüm ürünlerin fiyatı hızla artıyordu. Öyle ki, ortalama bir İngiliz işçi ailesi, haftalık gelirinin yarısından fazlasını ekmeğe harcıyor, açlık ‘tam anlamıyla’ yaşanıyor ve işçiler iş başındayken bayılıyordu. Bu sahneler, tarihe ‘gıda ayaklanmaları’ olarak geçen yıllara ait olup, Kuzey Avrupa’nın farklı ülkelerinde arka arkaya isyanların başlamasına yol açtı. Örneğin 1766’da, yani aynı zamanda Adam Smith’in “Ulusların Zenginliği”ni yayınladığı yıl, sadece İngiltere’de 130’dan fazla ayaklanma gerçekleşti. Tüccarların depoları ve ambarlar yağmalanıyordu. Yine 1766’da “Nottingham Peynir İsyanı”nda yüklü miktarda peynir almış bir grup tüccarın peyniri ‘paylaşmaları’ talebiyle dükkanlar ve peynirin bulunduğu kargo gemisi yağma eylemlerine hedef oldu.
Fransa’da ‘Un Savaşı’ ve Modern Döneme Yansıyan Protestolar
Tarihsel süreç Fransa’ya uzandığında benzer manzaralarla karşılaşılmaktadır. Fransız Devriminin kısa bir süre öncesinde, Fransız Maliye Bakanı Anne Robert Jacques Turgot’nun 1775’te yaptığı düzenlemeyle tahıl ticaretinde devlet müdahalesi ortadan kaldırılınca ekmek fiyatları fırladı. İngiltere’ye benzer şekilde Fransa’da da işçi ailelerinin bütçesinin yüzde 60 ila 80’i ekmeğe gidiyordu. Böylece 1775’in nisan ve mayıs aylarında isyanlar patlak verdi. Sadece 3 hafta içinde 300’e yakın ayaklanma çıktı, onlarca tahıl deposu yağmalandı. Ayaklanmalar o kadar şiddetliydi ki bugün o protestolar tarihe ‘Un Savaşı’ olarak kazındı. Bu tarihi perspektifi daha hızlı sararak 2026 Fransa’sına getirdiğimizde karşımıza yine yağma eylemleri çıkmaktadır. Fransa’da yaygınlaşarak büyüyen protestolara ilişkin Louis Vuitton, Hermès, Dior, Celine gibi lüks mağazaların hedef alındığı olaylar, ekonomik hoşnutsuzlukların ve toplumsal adalet arayışlarının yüzyıllar boyunca farklı biçimlerde kendini nasıl yeniden ürettiğini gözler önüne sermektedir.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sonuç olarak, geçmişteki tahıl ve gıda ambarı yağmalarından günümüzdeki lüks tüketim merkezlerine yönelik eylemlere kadar uzanan çizgide, ekonomik krizlerin ve fiyat belirleme mekanizmalarının toplumsal patfalara zemin hazırladığı görülmektedir. Uzmanlar ve resmi merciler, bu tür kitlesel eylemlerin sosyo-ekonomik köklerinin dikkatle incelenmesi gerektiğine işaret ederken, gelecekte benzer krizlerin önlenmesi adına piyasa denetimleri ve adil gelir dağılımı politikalarının önemini vurgulamaktadır.
Kaynak: Evrensel