AMED — Lêkolîner û nivîskar Husein Muhammed li ser sinorên teqrîbî yên komdevokên kurmancî û zaravayên din ên serekî yên kurdî xebateke berfireh parve kir, ku tê de kêmasiyên di naskirina devokan û cudahiyên wan de tên rojevê.
- Xerîteya Husein Muhammed sinorên teqrîbî yên komdevokên rojavayî (kesk), navendî (zer) û rojhilatî (sor) diyar dike.
- Zaravayên soranî (şîn) û kurdiya başûrî (mor) di vê xebatê de cih digirin.
- Zaravayên zazakî û hewramî li ser xerîteyê nehatine diyarkirin.
- Di piraniya berheman de tenê navên devokan tên dayîn lê behsa cudahiyên wan ên rastîn nayê kirin.
Sînorên Komdevokên Kurmancî û Zaravayan Li Ser Xerîteyê
Husein Muhammed li ser xebata xwe ya nû sinorên teqrîbî yên komdevokên kurmancî eşkere kir. Li gorî vê yekê, komdevokên kurmancî bi vî rengî tên cudakirin: rojavayî bi rengê kesk, navendî bi rengê zer û rojhilatî bi rengê sor. Herwiha zaravayên din ên serekî yên kurdî jî li ser xerîteyê cih digirin, ku soranî bi rengê şîn û kurdiya başûrî bi rengê mor hatine nîşandan. Lê belê, zaravayên zazakî (li gel kurmanciya navendî û ya rojavayî) û herwiha hewramî (di nav soranî û kurdiya başûrî de) li ser xerîteyê nehatine diyarkirin.
Têgihiştina Devokan Di Berheman de û Kêmasiya Cudakirinê
Di gelek berheman de, gava ku behsa kurmancî tê kirin, ew li ser çend devokan tê parvekirin. Di hin berheman de devok li gor çend deveran tên cudakirin, wek ‘botanî, behdînî, hekarî…’ Di hinan de jî li gor eşîran: ‘sûrçî, herkî, reşoyî…’ Lê di van berheman de tenê tê gotin ku devok hene û navê hin devokan tê gotin. Di wan de behsa cudahiya van devokan nayê kirin. Gelek nivîskar navê çend devokên devera xwe yan jî nêzîkî devera xwe didin lê behsa devokên deverên ji xwe dûr yan qet nakin yan jî tenê behsa devokên berfireh dikin.
Nêzîkatiya Herêmî ya Nivîskaran û Nêrînên Çewt
Bo nimûne, nivîskarekê Behdînan belkî behsa devoka Dihokê, ya Akrê û ya Amêdiyê bike. Lê heman nivîskar devokên Diyarbekirê, Mêrdînê û Mereşê wek eynî devokê dihesibîne yan jî qet behsa wan nake. Bi heman awayî yekê diyarbekirî jî dê behsa devokên derdora xwe bike lê hemû devokên kurmanciya Başûrê Kurdistanê yan wek eynî devokê bihesibîne yan jî heta bi temamî di nivîsên xwe de ji bîr bike yan jî jê bêhay be. Di piraniya nivîsên li ser devokên kurmancî de, bo nimûne devokên behdînî, ya hekarî û ya botanî tên behskirin û ew wek devokên ji hev cuda tên nasandin. Lê di wan nivîsan de qet nayê gotin ka, bo nimûne, cudahiyên devoka behdînî û devoka hekarî çi ne.
Pêşeroja Bûyeran
Di rastiyê de, lêkolîn û nirxandinên li ser vê mijarê nîşan didin ku ji aliyê rêzimanî ve di navbera devokên cuda yên wekî behdînî û hekarî de gelek hûrgulî hene ku pêdiviya wan bi analîzeke kûrtir heye.
Çavkanî: Çandname