WASHINGTON — Amerika Birleşik Devletleri’nde kritik ara seçimlerin yaklaşmasıyla birlikte siyasi tansiyon zirveye ulaştı. Başkan Donald Trump’ın liderliğindeki Cumhuriyetçi Parti’nin Kongre’nin iki kanadındaki çoğunluğunu kaybetme ihtimali, Amerikan siyasetinde ‘topal ördek’ döneminin kapıda olup olmadığı tartışmalarını alevlendirirken, olası bir güç değişiminin başkana etkileri tüm detaylarıyla masaya yatırılıyor.
- Başkan Donald Trump’ın Cumhuriyetçi Partisi, Kongre’nin iki kanadında da elinde tuttuğu çoğunluğu kaybedebilir.
- Amerikan siyasetinde ‘topal ördek’ (Lame Duck) kavramı, siyasi gücü ve hareket alanı daralan başkanlar için kullanılıyor.
- Demokratların Kongre’de çoğunluğu ele geçirmesi halinde Trump’ın yeni yasalar çıkarması ve bütçeyi geçirmesi zorlaşacak.
- Temsilciler Meclisi’nin el değiştirmesi durumunda yönetim üzerindeki denetim ve soruşturma yetkileri ciddi biçimde artacak.
Kongre Yapısı ve Seçimlerin Anatomisi
ABD’de yaklaşan kritik ara seçimler öncesinde siyasi kulisler hareketli saatler yaşıyor. Şu an itibarıyla Başkan Donald Trump’ın Cumhuriyetçi Partisi, Kongre’nin iki kanadında da çoğunluğu elinde bulunduruyor. Ancak yaklaşan seçimlerde bu çoğunluklardan birinin, hatta ikisinin birden kaybedilmesi kuvvetli bir ihtimal olarak değerlendiriliyor. Peki bu durum küresel ve ulusal siyaset için ne anlama geliyor? Trump başkanlığı kaybeder mi? Görevden alınabilir mi? Ülkeyi yönetmeye devam edebilir mi? Bu soruların yanıtı, ABD’nin karmaşık yasama yapısında gizlidir. Bu seçimde doğrudan Trump’ın başkanlığı oylanmamaktadır. Amerikalılar, Türkiye’deki Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) benzetebileceğimiz Kongre’nin üyelerini seçmek sandık başına gitmektedir. Ancak ABD Kongresi, her birinin farklı ve oldukça güçlü yetkileri bulunan iki ayrı bölümden, yani Temsilciler Meclisi ve Senato’dan oluşmaktadır.
‘Topal Ördek’ Siyaseti ve Yasama Engelleri
İşte bu noktasından hareketle Amerikan siyaset terminolojisinde oldukça önemli bir yere sahip olan ‘topal ördek’ (Lame Duck) kavramı devreye girmektedir. Bu ifade, resmi olarak görevinde olmasına rağmen siyasi gücü, hareket alanı ve manevra kabiliyeti daralan başkanlar için kullanılmaktadır. Demokratların Kongre’nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmesi halinde, Başkan Trump başkanlık koltuğunu korumaya devam etse bile ülkeyi yönetirken son derece ciddi engellerle ve bürokratik duvarlarla karşılaşabilecektir. Çünkü Amerika Birleşik Devletleri’nde başkan olmak, her istenilen kararı tek başına ve mutlak bir yetkiyle hayata geçirebilmek anlamına gelmemektedir. Böyle bir siyasi tabloda Trump’ın yeni yasalar çıkarması, ulusal bütçeyi meclisten geçirmesi ve üst düzey bürokratik atamalarını onaylatması oldukça zorlaşacaktır. Demokrat Parti kanadı, Beyaz Saray’ın alacağı kararları çok daha sıkı denetleyebilir, yönetim hakkında kapsamlı soruşturmalar başlatabilir ve Trump’ın tüm siyasi gündemini önemli ölçüde yavaşlatabilir. Kısacası Donald Trump, Beyaz Saray’daki makamında oturmaya devam ederken Kongre’deki yasama gücünü yitirebilir. Ancak bu durum, anayasal başkanlık yetkilerinin tamamen sona erdiği anlamına gelmemektedir.
Temsilciler Meclisi’nin Denetim ve Soruşturma Gücü
Eğer Cumhuriyetçiler seçimlerde kan kaybederse yaşanabilecek senaryolar oldukça geniştir. Özellikle Temsilciler Meclisi’nin Demokratların kontrolüne geçmesi durumunda, Trump yönetimi üzerindeki idari ve hukuki denetim ciddi biçimde artış gösterecektir. Bu durumu daha iyi kavramak için Türkiye’deki TBMM komisyonlarının işleyişini düşünebiliriz; ancak ABD’deki Kongre komisyonlarının çok daha geniş, kapsayıcı ve bağlayıcı soruşturma yetkileri bulunmaktadır. Demokratlar, salt çoğunluğu ele geçirmeleri halinde Trump’ın kabinesindeki bakanları ve devletin üst düzey yetkililerini parlamentoya ifadeye çağırabilir, yürütme organından resmi belgeler talep edebilir ve çeşitli iddialar hakkında derinlemesine soruşturmalar başlatabilir. Üstelik bu çağrılar ve talepler sıradan siyasi davetler olmayıp, hukuki yaptırım güçleri bulunan resmi ve bağlayıcı taleplerdir.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sonuç olarak, ABD’deki ara seçimler yalnızca bir parlamento yenileme süreci değil, aynı zamanda Trump yönetiminin ikinci dönem vizyonunu ve icraat kapasitesini belirleyecek hayati bir eşiktir. Olası bir güç kaybı, Beyaz Saray ile Kongre arasında sert bir siyasi güç mücadelesinin fitilini ateşleyecek ve Amerikan iç siyasetinde uzun sürecek bir denge ve denetleme savaşını beraberinde getirecektir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika