İSTANBUL — Tiyatro dünyasının köklü ve prestijli organizasyonlarından Afife Tiyatro Ödülleri’nin yeni yönetmeliği, ödenekli ve bağımsız sahnelerin aynı kategoride yarıştırılması, jüri sistemindeki değişiklikler ve banka onay mekanizması nedeniyle sektörde geniş yankı uyandırdı ve bağımsız tiyatroların adalet arayışını yeniden gündeme taşıdı.
- Ödenekli ve bağımsız tiyatroların aynı kategorilerde değerlendirilmesi adalet tartışmalarını beraberinde getirdi.
- Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü’nde jüri kararının banka onayına sunulması sanatsal bağımsızlık kaygısı yaratıyor.
- Jüri üyelerinin oyun izleme zorunluluğunun kaldırılması ve asgari üye sayısının dörtten ikiye düşürülmesi güven sorunu doğuruyor.
Ödenekli ve Bağımsız Tiyatroların Eşit Olmayan Rekabet Koşulları
Tiyatro yalnızca büyük ve donanımlı sahnelerde üretilmiyor; aksine sınırlı kaynaklar ve büyük emeklerle ayakta kalmaya çalışan bağımsız tiyatrolar da bu ekosistemin en hayati parçalarından birini oluşturuyor. Bizce Afife Tiyatro Ödülleri, eğer tiyatronun tüm bileşenlerini ve renklerini temsil etmek istiyorsa, bu farklı üretim koşullarını dikkatle gözetmek zorundadır. Afife Tiyatro Ödülleri’nin yeni yönetmeliği, tiyatro dünyasında uzun süredir kapalı kapılar ardında konuşulan pek çok meseleyi yeniden ve en gür şekilde gündeme taşıdı. Özellikle ödenekli ve bağımsız tiyatroların aynı kategorilerde değerlendirilmesi, Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü’nde bankaya tanınan onay yetkisi ve jüri sistemindeki köklü değişiklikler, ödüllerin genel adilliği ve bağımsızlığı üzerine ciddi soru işaretleri yaratmaktadır. Bizce bu radikal değişikliklerin merkezinde son derece kritik bir soru yer almaktadır: Birbirinden tamamen farklı koşullarda üretim yapan tiyatroları aynı kategoride yarıştırmak ne kadar adildir? Ödenekli tiyatrolar kamusal kaynaklarla, düzenli ödenekler ve devlet desteğiyle ayakta dururken; bağımsız tiyatrolar çoğu zaman salon kirasından oyuncu ücretlerine, teknik ihtiyaçlardan devasa prodüksiyon giderlerine kadar bütün ekonomik yükü kendi kısıtlı imkanlarıyla karşılamaktadır. Bu iki farklı üretim modelinin aynı koşullarda yarıştığını iddia etmek kesinlikle mümkün değildir. Burada mesele ödenekli tiyatroların sanatsal başarısını küçümsemek ya da bağımsız tiyatrolara haksız bir ayrıcalık tanımak değildir. Aksine, her iki yapının da kendi özgün üretim koşulları içinde değerlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz. Bu hayati nedenden ötürü, Afife’de ödenekli tiyatrolarla bağımsız ve özel tiyatroların ayrı kategorilerde yarışmasının çok daha adil bir yaklaşım olacağını düşünüyoruz.
Sanatsal Bağımsızlık ve Banka Onay Mekanizması Krizi
Tiyatro sanatının evrensel ilkeleri, finansal desteklerle kurulan ilişkilerde her zaman hassas bir dengenin korunmasını zorunlu kılar. Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü’nde jüri tarafından büyük bir titizlikle seçilen ismin, doğrudan Yapı Kredi İcra Kurulu’nun onayına sunulması, üzerinde derhal durulması ve kamuoyuyla tartışılması gereken son derece hassas bir konudur. Tiyatroya ve genel olarak kültür sanata finansal destek verilmesini elbette ki son derece kıymetli ve teşvik edici buluyoruz. Ancak ana sponsorlar veya kurumlar tarafından destek vermekle, doğrudan sanatsal kararlar üzerinde söz sahibi olmak ve veto hakkı bulundurmak arasında çok keskin ve önemli bir fark bulunmaktadır. Tiyatro dünyasının kendi süzgecinden geçen birikimi ve mesleki ölçütleriyle verdiği bir kararın, finans kuruluşunun veya banka yönetiminin onayına bağlı kılınmasını kesinlikle doğru bulmuyoruz. Tiyatronun onurunu simgeleyen bu ödülün, her koşulda kendi sanatsal bağımsızlığını koruması gerektiğine inancımız tamdır. Kurumsal destekler sanatın icrası için hayati önem taşırken, bu desteklerin sanatın özgür iradesine ipotek koymaması, sektörün tüm paydaşları tarafından ortak bir dilekle savunulmaktadır.
Jüri Sistemindeki Değişiklikler ve Güven Meşruiyeti
Sanat ödüllerinin kamu vicdanındaki meşruiyeti, değerlendirme süreçlerinin şeffaflığına ve denetlenebilirliğine doğrudan bağlıdır. Jüri değerlendirme sisteminde yapılan son değişiklikler, ödül mekanizmasının tarafsızlığı konusunda derin bir güven meselesini de beraberinde getirdi. Özellikle jüri üyelerinin aday oyunları izleme zorunluluğunun tamamen kaldırılması ve bazı değerlendirme süreçlerinde aranan asgari jüri üyesi sayısının dörtten ikiye düşürülmesi, kararların nasıl ve hangi kriterlere göre alındığı konusunda büyük bir soru işareti yaratmaktadır. Sanatçılar ve tiyatro emekçileri, harcanan onca emeğin karşılığını bulabilmesi için şeffaf, denetlenebilir ve liyakate dayalı bir değerlendirme süreci talep etmektedir. Mevcut yönetmelik değişiklikleri ise bu şeffaflık beklentisinin gerisinde kaldığı için tiyatro çevrelerinde rahatsızlık yaratmaya devam etmektedir.
Gelişmeler ve Beklentiler
Gelecek dönemde Afife Tiyatro Ödülleri komitesinin ve ilgili paydaşların bu eleştirileri dikkate alarak yönetmelikte yeni bir düzenlemeye gidip gitmeyeceği merakla bekleniyor. Tiyatro dünyası, bağımsız yapımların hak ettiği koşullarda yarışacağı ve sanatsal bağımsızlığın her şeyin üzerinde tutulacağı bir ödül mekanizması için resmi süreçlerin ve yapıcı diyalogların başlamasını talep ediyor.
Kaynak: Evrensel