İSTANBUL — Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün eşsiz eser kaleme alarak Türk siyasi ve kültürel tarihine damga vuran Nutuk’u neden yazdığı, hangi tarihi süreçlerden geçerek bu anıtsal eseri oluşturduğu ve 15 Ekim 1927 tarihinde CHP’nin 2. kurultayında altı gün boyunca bizzat okumasının arkasındaki tüm bilinmeyenler derinlemesine irdeleniyor.
- Atatürk, Nutuk’u 15 Ekim 1927 tarihinde toplanan CHP’nin 2. kurultayında, her gün altı saat okuyarak altı günde tamamladı.
- 29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilanından sonra 3 Mart 1924’te kabul edilen üç devrim yasası toplumsal dönüşümün temelini oluşturdu.
- Milli Mücadele’nin önde gelen komutanlarının 1924 yılı sonundaki istifaları ve ‘komutanlar komplosu’ süreci tetikledi.
- Musul sorunu görüşmeleri ve Nasturi ayaklanması, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki çetin dış ve iç güvenlik krizlerini gözler önüne serdi.
Cumhuriyetin İlk Yılları ve Tarihi 3 Mart 1924 Devrimleri
29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilanından sonra, Türkiye Cumhuriyeti tarihi açısından en önemli eşiklerden biri hiç şüphesiz 3 Mart 1924 tarihidir. Bu tarihte kabul edilen üç önemli Devrim Yasası ile ülkenin geleceğini şekillendirecek radikal adımlar atıldı. Eğitimin birleştirilmesi (Tevhid-i Tedrisat), mahalle mekteplerinin kapatılması ve İslam dünyasında yüzyıllardır varlığını sürdüren halifelik makamının tarihin derinliklerine gönderilmesi sağlandı. Bu hamleler, çok önemli ve etkin birer devrim niteliği taşıyan büyük toplumsal değişim ve dönüşümlerdi. O dönemde Ortaçağ koşullarında yaşayan Türk toplumu henüz modern anlamda vatandaşlık bilincine tam olarak ulaşmamıştı. Halk, din kurallarının bağnaz baskı ve etkisi altında, ümmet düzeyinde bir yaşam sürüyordu. Atatürk’ün laik ilkelere dayalı devrimleri hızla hayata geçtikçe, bu köklü değişimden rahatsız olan karşıdevrimciler de vakit kaybetmeden harekete geçmeye başladılar.
Musul Krizi, Nasturi Ayaklanması ve ‘Komutanlar Komplosu’
Lozan Antlaşması’nda Musul konusunda kesin bir çözüme ulaşılamamış ve konunun tekrar ele alınması 1924 yılına bırakılmıştı. Bu diplomatik karar gereğince, 19 Mayıs 1924 tarihinde Musul sorunu ile ilgili Türk-İngiliz görüşmeleri İstanbul’da başladı. Görüşmeler yaklaşık 20 gün kadar sürdü ancak taraflar arasında uzlaşma sağlanamadığı için konunun Milletler Cemiyeti’ne götürülmesine karar verildi. Tam bu hassas ortamda, 7 Ağustos 1924’te güneydoğu sınırında Nasturi ayaklanması patlak verdi ve genç cumhuriyet iç güvenlik tehdidiyle karşı karşıya kaldı. Atatürk bu zorlu süreçte bilim ve akıl vurgusunu yineleyerek 22 Eylül 1924’te Samsun’da yaptığı tarihi konuşmada ‘Dünyada her şey için, uygarlık için, hayat için, başarı için en hakiki yol gösterici ilimdir, fendir’ dedi. Hemen ardından, 26 Ekim 1924’te Milli Mücadele’nin Doğu Bölgesi Komutanı Kâzım Karabekir; ardından 30 Ekim 1924’te General Ali Fuat Cebesoy, ordu müfettişliklerinden istifa ettiler ve görevlerine TBMM’de milletvekili olarak devam edeceklerini kamuoyuna açıkladılar. Mustafa Kemal Atatürk bu siyasi hamleyi hiç beklemiyordu ve yaşanan bu gelişmeleri bir “komutanlar komplosu” olarak değerlendirdi. İşte bu kritik eşikler ve biriken siyasi gerilimler, Atatürk’ün yaşananları tarihe not düşmek ve hakikati milletine anlatmak için Nutuk’u kaleme almasının temel nedenlerini oluşturdu.
Gelişmeler ve Beklentiler
Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün bu olağanüstü tarihi arka plan ışığında kaleme aldığı Nutuk, 15 Ekim 1927 tarihinde toplanan Cumhuriyet Halk Partisi’nin 2. kurultayında, her gün altı saat okunmak suretiyle altı günde bitirilmiştir. Bu muazzam eser, genç Türkiye Cumhuriyeti’nin hangi zorlu koşullardan geçerek kurulduğunu, iç ve dış tehditlere karşı verilen mücadeleyi gelecek nesillere aktaran en temel resmi başvuru ve belge niteliğini bugün de korumaktadır.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika