ANKARA — Anayasa Mahkemesi (AYM), farklı özel eğitim kurumlarında öğrenim gören ve haklarında okul değiştirme disiplin cezası uygulanan lise öğrencileri R.N.D. ile M.R.’nin açtığı bireysel başvuruları karara bağladı. Resmi Gazete’de yayımlanan karar doğrultusunda Yüksek Mahkeme, öğrencilerin Anayasa’nın 42. maddesinde güvence altına alınan eğitim haklarının ihlal edildiğine hükmetti. Hukuksuz bulunan disiplin cezaları nedeniyle mağdur olan öğrencilere ayrı ayrı 50’şer bin lira manevi tazminat ödenmesi kararlaştırılırken, hak ihlali sonuçlarının ortadan kaldırılması ve yeniden yargılama yapılması için dosyalar ilgili idare mahkemelerine gönderildi.
- Anayasa Mahkemesi, okul değiştirme cezası alan iki lise öğrencisinin eğitim hakkının ihlal edildiğine karar verdi.
- Mahkeme, öğrencilere yaşanan mağduriyet karşılığında 50’şer bin lira olmak üzere toplamda 100 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti.
- Kararın gerekçesinde, ilgili yönetmelik maddesinin dayandığı kanunlarda ortaöğretim öğrencilerinin disiplin suç ve cezalarına ilişkin bir hüküm bulunmadığına dikkat çekildi.
- İhlal sonuçlarının ortadan kaldırılması ve yeniden yargılama yapılması amacıyla karar dosyaları yetkili idare mahkemelerine gönderildi.
Okul Değiştirme Cezası Alan Öğrenciler Neden AYM’ye Başvurdu?
Olay, Türkiye genelindeki farklı özel eğitim kurumlarında öğrenim gören iki lise öğrencisinin disiplin süreçleriyle başladı. Resmi Gazete’de yayımlanan bilgilere göre; lise öğrencisi R.N.D.’ye 2024 yılında okul içerisindeki ‘yönetici ve öğretmenlere sözlü saldırılarda bulunduğu ve tehdit ettiği’ iddiasıyla okul değiştirme disiplin cezası verildi. Diğer öğrenci M.R.’ye ise 2023 yılında ‘sosyal medya paylaşımlarında başka bir öğrenciyi tehdit edici ifadeler kullandığı ve hakaret ettiği’ gerekçesiyle yine aynı ceza uygulandı. Öğrenciler, o dönemde yürürlükte bulunan Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği’ne dayanılarak verilen bu ağır cezaların hukuka aykırı olduğunu savunarak iptal davaları açtı. Ancak yerel idare mahkemeleri öğrencilerin açtığı davaları reddetti. Adli yollardan sonuç alamayan öğrenciler, hak arama özgürlüklerini kullanarak Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulundu.
Anayasa Mahkemesi’nin Hak İhlali Gerekçesi Nedir?
Anayasa Mahkemesi yaptığı inceleme neticesinde, Anayasa’nın 42. maddesinde güvence altına alınan eğitim hakkının açıkça ihlal edildiğine hükmetti. Yüksek Mahkeme’nin karar gerekçesinde, ceza süreçlerine dayanak gösterilen Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği’nin ‘Dayanak’ başlıklı 3. maddesi masaya yatırıldı. Bu maddede gösterilen kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde, ortaöğretim öğrencilerine uygulanabilecek disiplin suç ve cezalarına ilişkin herhangi bir yasal dayanak veya hükmün bulunmadığına işaret edildi. Kanunilik ilkesi gereğince, öğrencilerin eğitim hakkını kısıtlayacak nitelikteki ağır disiplin cezalarının kanuni bir altyapıya sahip olması gerektiği vurgulandı. Bu eksiklik, verilen okul değiştirme cezalarının hukuki temelini ortadan kaldırdı.
Yeniden Yargılama Süreci ve Tazminat Kararı Nasıl Uygulanacak?
AYM’nin verdiği hak ihlali kararının ardından adli ve idari süreçte yeni bir aşamaya geçildi. Yüksek Mahkeme, ihlal sonuçlarının tamamen ortadan kaldırılması amacıyla dosyaların yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili idare mahkemelerine gönderilmesini kararlaştırdı. İdare mahkemeleri, AYM’nin bu tespitleri doğrultusunda dosyaları yeniden ele alarak iptal edilen disiplin cezaları hakkında yeni kararlar vermek zorunda olacak. Ayrıca, yaşanan hukuki süreç ve öğrencilerin maruz kaldığı hak kaybı göz önünde bulundurularak R.N.D. ve M.R.’ye 50’şer bin lira manevi tazminat ödenmesi karara bağlandı. Bu karar, benzer disiplin cezalarıyla karşılaşan diğer öğrenciler için de önemli bir emsal teşkil ediyor.
Gelişmeler ve Beklentiler
Anayasa Mahkemesi’nin bu tarihi kararı, eğitim kurumlarındaki disiplin yönetmeliklerinin kanuni dayanaklarını bir kez daha tartışmaya açtı. İdare mahkemelerinin yapacağı yeniden yargılama neticesinde öğrencilerin sicillerindeki lekelerin silinmesi ve tazminatların ödenmesi beklenirken, benzer durumda olan binlerce öğrenci ve aile için de hukuki bir umut ışığı doğmuş oldu. Uzmanlar, idari işlemlerin kanunilik ilkesine sıkı sıkıya bağlı olması gerektiğini bir kez daha hatırlatan bu kararın, gelecekteki disiplin soruşturmalarını ve yönetmelik düzenlemelerini doğrudan etkileyeceğini öngörüyor.
Kaynak: Evrensel