İSTANBUL — Türkiye’de basın özgürlüğü ve gazetecilerin yargılanma süreçleri, 1980’li yıllardan günümüze kadar büyük bir dönüşüm geçirdi. Geçmişte darbe dönemleri haricinde parmakla gösterilecek kadar az olan tutuklu gazeteci sayısı, günümüzde 131’e ulaşırken; meslek örgütleri ve yazarlar, son dönemdeki gözaltı ve tutuklama dalgalarının gerekçelerini ve hukuki süreçleri sorgulamaya devam ediyor.
- 1980’li yılların başında hapis yatmış gazeteci sayısı parmakla gösterilecek kadar azdı.
- Darbenin hemen ertesinde tutuklanan gazeteci sayısı sadece 31 iken, güncel açıklamalara göre bu rakam 131’e yükseldi.
- Sarıgül ailesine yönelik operasyon kapsamında gazete yazarı Murat Ağırel’in tutuklanma gerekçesi kamuoyunda ve meslektaşları arasında tartışma yaratıyor.
- Yazarlar, kimin içeride kimin dışarıda olduğunun çetelesinin tutulamadığı bir döneme girildiğine dikkat çekiyor.
Geçmişten Günümüze Basın Özgürlüğü: 80’li Yıllarda Gazetecilik
Mesleğe başlanan 80’li yılların başında hapis yatmış gazeteciler parmakla gösterilirdi; zira parmakla gösterilecek kadar sayıları azdı, tabii günümüze göre azdı. İleri yaşta olanlardan bazıları Menderes döneminde, orta yaşlı olanlar ise 12 Mart ve 12 Eylül’de hapis yatmışlardı. Darbe dönemleri dışında gözaltına alınanlardan bir ya da iki kişi tutuklanmıştır. O zaman bütün gazeteler Cağaloğlu’nda olduğu için Babıali yokuşunun başından vilayete kadar yürüyüşe geçer, protesto yürüyüşü yapardık. Davaları kitlesel halde izlenirdi. 12 Eylül’ün izlerinin tam silinmediği o günlerde sıkıyönetim henüz kalkmamıştı. Hakkında dava açılan gazeteciler tutuksuz yargılanıyordu. Cuntanın başı cumhurbaşkanı seçilmişti. Genç bir muhabirken bir gün hakkımızda dava açmıştı. Yalan haber yaptığımız gerekçesiyle yüklü bir tazminat davası açmıştı. Ama kaybetti. Eski cunta lideri cumhurbaşkanı olunca kudretini yitirmişti.
Türkiye’de Tutuklu Gazeteci Sayısı Neden Arttı ve Rakamlar Ne Söylüyor?
Darbenin hemen ertesinde bile tutuklanan gazeteci sayısı 31’di. Evet, evet sadece 31. Bunların önemli bir kısmı da illegal örgütlerin yayın organlarının yöneticilerinden oluşuyordu. Son açıklamalara göre bugün tutuklu gazeteci sayısı 131. Üstelik bu rakama Murat Ağırel, Şaban Sevinç, Mustafa Balcı, Ali Tarakçı dahil mi bilmiyorum. Artık kim içeride kim dışarıda çetelesini tutmakta zorlanıyoruz. Birini salarken karşılığında bir diğer meslektaşımız alınıyor. Alican Uludağ serbest, yerine İsmail Arı gelsin. Fatma Sibel Gürcihan’ı saldık yerine Tuğba Tekerek’i aldık. Maksat yerleri boş kalmasın. Sarıgül ailesine yönelik operasyonda gazetemizin yazarı Murat Ağırel’in tutuklanma gerekçesini anlayan var mı? Ben anlayamadım, anlayan biri anlatsa da biz de öğrensek.
İktidar Yanlısı Yorumlar ve Gazetecilikte Bilgi Kirliliği
İktidar yanlısı gazeteciler ağızlarında sürekli bir şeyler geveleyip üstü kapalı “Bilmediğiniz bir şeyler var” türünden imalı yorumlar yapıyor. Kardeşim eveleyip gevelemeyin neyse söyleyin. Hem savcılığın bilmediği neyi siz biliyorsunuz? Bu tür yaklaşımlar, hukuki süreçlerin şeffaflığına dair soru işaretlerini artırırken, gazetecilerin mesleki faaliyetleri nedeniyle karşılaştıkları baskıların kamuoyunda daha geniş bir tartışma alanı bulmasına neden olmaktadır.
Gelişmeler ve Beklentiler
Türkiye’de gazeteciliğin geçmişindeki dayanışma kültüründen bugünkü çeteleşmiş ve sürekli sirkülasyona uğrayan tutukluluk hallerine geçiş süreci, basın özgürlüğünün geldiği noktayı gözler önüne sermektedir. Gelecek süreçte, yargı kararlarının şeffaflığı, ifade özgürlüğü sınırları ve meslektaşların hukuki durumları Türkiye’nin ana gündem maddelerinden biri olmaya devam edecektir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika