İSTANBUL — İnsan beyninin doğum öncesi ve sonrasındaki gelişim sürecine ilişkin ezber bozan bir bilimsel keşfe imza atıldı. Saygın bilim dergisi Nature’da yayımlanan kapsamlı bir araştırma, beynin doğum sırasında genom yapısı bozuk milyarlarca mutasyonlu hücreyi kendi kendine imha ederek devasa bir temizlik yaptığını ortaya koydu.
- Nature dergisinde yayımlanan araştırma, beynin doğum sırasında genom yapısı bozuk milyarlarca mutasyonlu hücreyi tasfiye ettiğini kanıtladı.
- Boston Çocuk Hastanesi’nden Dr. Diane Shao liderliğindeki ekip, 14 haftalık fetüslerden 90 yaş üstüne kadar geniş bir yaş aralığını inceledi.
- Fetal beyindeki yüzde 25’ten fazla olan kusurlu hücre oranı, doğum sonrasında yüzde 6 seviyesine geriliyor.
- Genetik dizilimi bozulan ve sinaps kuramayan nöronların eliminasyonu, otizm ve epilepsi gibi rahatsızlıkların tedavisinde yeni bir çığır açabilir.
İnsan Beyninde Hücresel Temizlik Nasıl Gerçekleşiyor?
İnsan beyninin doğum sürecinde kendisini nasıl yapılandırdığına dair yıllardır süregelen karanlık nokta bilim insanları tarafından aydınlatıldı. Saygın bilim dergisi Nature’da yayımlanan kapsamlı bir araştırma, anne karnındaki fetal gelişimden doğum sonrasına uzanan süreçte beynin olağanüstü bir ‘kalite kontrol’ mekanizması çalıştırdığını kanıtladı. 2 bin 300’den fazla sinir hücresinin incelendiği çalışma, beynin genetik yapısı bozulmuş milyarlarca nöronu likide ederek tasfiye ettiğini gösterdi. Boston Çocuk Hastanesi bünyesinde görev yapan pediatrik nörojenetikçi Dr. Diane Shao liderliğindeki araştırma ekibi, 14 haftalık fetüslerden 90 yaş üzerindeki bireylere kadar geniş bir yaş aralığındaki beyin dokularını inceledi. Hafıza, öğrenme ve bilinçten sorumlu serebral korteks bölgesindeki nöronların gen haritası çıkarıldı. Yapılan tek hücre dizileme analizleri, anne karnındaki fetüs beynindeki nöronların yüzde 25’inden fazlasında ‘kopyalama sayısı varyasyonu’ adı verilen kromozom kayıpları veya artışları olduğunu tespit etti. Ancak doğum sonrasındaki bebek beyinlerinde bu kusurlu hücre oranının yüzde 6 seviyesine gerilediği belirlendi. Doğumla birlikte mutasyonlu nöron oranındaki dört kattan fazla bu düşüş, beynin sağlıklı genom taşıyan hücreleri seçerek diğerlerini elendiğini kanıtladı.
Mutasyonlu Nöronlar Beyin Tarafından Nasıl Ayırt Ediliyor?
Bilim dünyası beynin hangi hücrenin sağlıklı olduğunu nasıl ayırt ettiğini araştırırken ilk önemli bulgulara ulaşıldı. Araştırma sonuçları, genetik dizilimi bozulan nöronların diğer hücrelerle sinaps (bağlantı) kurma yeteneğinde de anormallikler sergilediğini ortaya koydu. Araştırmaya ilişkin değerlendirmelerde bulunan King’s College London nörobilimcisi Oscar Marín, beynin hatalı bağlantı kuran veya işlevini yerine getiremeyen hücreleri doğrudan hedef aldığını belirtti. Söz konusu eliminasyon mekanizması sayesinde beyin, nöron sayısı ile doku kalitesi arasındaki hayati dengeyi korumaktadır. Bu süreç, insan gelişiminin en kritik evrelerinden biri olarak nitelendiriliyor ve nörolojik hastalıkların kökenine ışık tutuyor.
Gelişmeler ve Beklentiler
Gelecek süreçte otizm, epilepsi ve benzeri nörogelişimsel bozuklukların erken teşhisi ve tedavisinde bu hücresel temizlik mekanizmasının rolünün derinlemesine incelenmesi bekleniyor. Bilim insanları, bu devrim niteliğindeki keşfin beyin hastalıklarına karşı yepyeni terapötik yaklaşımların kapısını aralayacağını öngörüyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika