ANKARA — Türkiye’de elektrik üretim ve dağıtım sektöründe 2008-2013 yılları arasında gerçekleştirilen kapsamlı özelleştirmelerin ardından kamunun sırtına binen mali yük milyarlarca liraya ulaştı. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre, 2026 yılının ocak-eylül dönemini kapsayan ilk dokuz aylık süreçte serbest piyasadan elektrik alımı ve sokak-cadde aydınlatmaları için kamu bütçesinden toplam 64 milyar 589 milyon 365 bin TL (64,6 milyar TL) gibi devasa bir kaynak harcandığı ortaya çıktı.
- 2026’nın ilk dokuz ayında serbest piyasadan yapılan elektrik alımları için kamu kasasından tam 48 milyar 377 milyon 399 bin TL ödendi.
- Sokak ve cadde aydınlatmaları kapsamında elektrik dağıtım şirketlerine aktarılan kamu kaynağı 16 milyar 211 milyon 966 bin TL’ye ulaştı.
- 2002 yılında elektrik üretiminin yüzde 60’ını karşılayan kamunun dev kuruluşu EÜAŞ’ın payı özelleştirmelerle birlikte yıllar içinde ciddi oranda geriledi.
- 2004’teki reform belgesi ve 2005’teki IMF anlaşmasıyla hız kazanan süreç, dağıtım altyapısındaki sorunları ve fahiş fatura tartışmalarını beraberinde getirdi.
Özelleştirme Sonrası Kamu Faturaları Patladı: 9 Aylık Bilanço Açıklandı
Türkiye’nin enerji sektöründe yıllar önce hayata geçirilen özelleştirme hamlelerinin kamusal bütçe üzerindeki ağır faturası resmi rakamlarla bir kez daha gözler önüne serildi. BirGün’den Mustafa Bildircin’in kamuoyuna duyurduğu bilgilere ve Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın derlediği verilere göre, enerji piyasasındaki liberalleşme ve özelleştirme politikaları kamu harcamalarında rekor artışlara yol açtı. 2026 yılının ocak-eylül dönemini kapsayan ilk dokuz aylık zaman diliminde, kamunun serbest piyasadan gerçekleştirdiği elektrik enerjisi alımı için tam 48 milyar 377 milyon 399 bin TL (yaklaşık 48,4 milyar TL) ödendi. Bununla birlikte, vatandaşların ve kamusal alanların en temel ihtiyaçlarından biri olan sokak ve cadde aydınlatmaları için de elektrik dağıtım şirketlerine bütçeden 16 milyar 211 milyon 966 bin TL (yaklaşık 16,2 milyar TL) aktarıldı. Böylece sadece bu iki kalemde 9 aylık toplam fatura 64 milyar 589 milyon 365 bin TL’yi buldu.
Özelleştirme Takvimi Nasıl İşledi? IMF Anlaşmaları ve EÜAŞ’ın Düşüşü
Türkiye’nin elektrik üretim ve dağıtım hatlarındaki özelleştirme dalgası temelde geçmişteki yapısal dönüşüm kararlarına dayanıyor. Sektördeki süreç, özellikle 2004 yılında hazırlanan ve yürürlüğe konulan ‘elektrik enerjisi sektörü reformu ve özelleştirme stratejisi belgesi’ ile birlikte hız kazandı. Ardından, 2005 yılında Uluslararası Para Fonu (IMF) ile imzalanan 19’uncu Stand-By Anlaşması’nın getirdiği taahhütler ve yönlendirmeler doğrultusunda hem üretim hem de dağıtım varlıklarının devri ivme kazandı. Bu dönüm noktaları sonrasında hayata geçirilen özelleştirmeler, dağıtım altyapısındaki kronik sorunlar, yatırım eksiklikleri ve tüketicilere yansıyan yüksek faturalar nedeniyle sürekli olarak eleştiri konusu olmaya devam etti. Özelleştirme furyasından önce, 2002 yılında Türkiye’nin toplam elektrik üretiminin tek başına yüzde 60 gibi ezici bir oranını karşılayan Elektrik Üretim Anonim Şirketi’nin (EÜAŞ) üretimdeki payı, izleyen yıllarda uygulanan politikalar sonucunda kademeli olarak geriledi ve kamunun üretimdeki ağırlığı zayıflatıldı.
Gelişmeler ve Beklentiler
Enerji sektöründe kamunun payının azaltılması ve arzın serbest piyasa mekanizmalarına devredilmesiyle başlayan süreç, aradan geçen yıllara rağmen bütçe üzerindeki ağırlığını artırarak sürdürmektedir. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı 2026 ocak-eylül dönemi verileri, kamunun enerji piyasasındaki oyuncu konumundan ziyade yüksek maliyetli bir alıcı konumuna sürüklendiğini net bir şekilde kanıtlamaktadır. Dağıtım şirketlerine aktarılan milyarlarca liralık aydınlatma ödemeleri ve serbest piyasadan yapılan devasa alımlar, özelleştirme modelinin ekonomik ve kamusal sürdürülebilirliği konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirmiştir. Uzmanlar, artan bu maliyetlerin orta ve uzun vadede kamu maliyesi ile enerji arz güvenliği açısından yeni riskler barındırdığına dikkat çekmektedir.
Kaynak: Evrensel