İSTANBUL — Temiz Hava Hakkı Platformu’nun hazırladığı Kara Rapor 2025 verilerine göre, Türkiye’de 2024 yılında PM2.5 kirliliği nedeniyle 62 bin 644 erken ölüm meydana geldiği açıklandı; uzmanlar soluduğumuz havadaki toksik partiküllerin insan sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerine dikkat çekiyor.
- Hava kirliliği dünyada her yıl 7,8 milyon erken ölüme yol açıyor.
- Türkiye’de 2024 yılında sadece PM2.5 kirliliği nedeniyle 62 bin 644 kişi erken yaşamını yitirdi.
- PM2.5 ince partikül maddeleri akciğerlerin derinliklerine inerek kana karışıyor ve kronik hastalıklara neden oluyor.
- Temiz Hava Hakkı Platformu, 2016’dan bu yana düzenli olarak ‘Türkiye’de Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri’ raporları yayınlıyor.
Soluduğumuz Havadaki Görünmez Tehlike: Partikül Maddeler
Biz ne kadar farkında olmasak da soluduğumuz hava gaz, su buharı, toz ve kimyasal bileşiklerden oluşan karmaşık bir karışımdır. Bu karışımın içinde kum, toz, polen, küf, metal gibi çeşitli parçacıklar ve partiküller bulunur. Her nefes alışımızda bunları da solumuş oluruz. Soluduğumuz bu partiküllerin hepsi doğrudan akciğerlerimize gitmez; önce vücudun savunma mekanizması tarafından filtrelenir. Büyük parçacıklar bu süreçte yakalanıp dışarı atılırken, küçük olanlar akciğerlere kadar iner. Bu partiküllerden çapları 10 mikron, yani milimetrenin yüzde biri ve daha aşağı olanlar PM10 (Partikül Madde 10) olarak adlandırılırken; çapları 2.5 mikron, yani milimetrenin dört yüzde biri ve daha altında olanlar ise PM2.5 (Partikül Madde 2.5 ya da İnce Partikül Madde) olarak isimlendirilir. PM10 ile PM2.5 arasındaki fark sadece boyutla sınırlı kalmayıp, etki mekanizmalarında da büyük farklılıklar gösterir. PM2.5 hem havada daha uzun süre asılı kalabilir hem PM10’a göre daha uzak mesafelere taşınabilir hem de akciğerlerin çok daha derinlerine inerek doğrudan kana karışabilir. İnce Partikül Maddeler, insanların sağlığını yaşam boyunca etkileyen son derece toksik ve zehirli kirleticilerdir. Özellikle PM2.5’a hamilelik döneminde maruz kalmak erken doğum ve düşük doğum ağırlığına neden olabilirken, bu kirlilik türü astım gibi solunum yolu hastalıklarını da kötüleştirerek acil servis başvurularının artmasına yol açmaktadır. Uzun vadede ise kalp damar ve solunum yolu hastalıkları, akciğer kanseri ve diyabet dahil olmak üzere pek çok kronik hastalıklara ve erken ölümlere zemin hazırlamaktadır.
Kara Rapor 2025: Türkiye’de Hava Kirliliğinin Bilanço ve Sağlık Maliyeti
Sağlık, doğa koruma, çevre ve iklim alanlarında çalışan çeşitli meslek örgütleri ile sivil toplum kuruluşlarının bir araya gelmesiyle 2015 yılında kurulan Temiz Hava Hakkı Platformu, 2016’dan bu yana düzenli olarak “Türkiye’de Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri” konulu Kara Rapor yayınlamaktadır. Küresel ölçekte hava kirliliği dünyada yılda 7,8 milyon erken ölüme yol açarken, kronik rahatsızlıkların da ana tetikleyicileri arasında yer almaktadır. Yapılan araştırmalara göre, KOAH’a bağlı ölümlerin yüzde 41,3’ü, kalp hastalıklarına bağlı ölümlerin yüzde 27,7’si, inme kaynaklı ölümlerin yüzde 27,4’ü ve akciğer kanserine bağlı ölümlerin yüzde 18,6’sı doğrudan hava kirliliğinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca hava kirliliğine maruz kalmanın demans (bunama) olma riskini yüzde 8 oranında artırdığı bilimsel verilerle ortaya konmuştur. Platformun yayınladığı Kara Rapor 2025’e göre, Türkiye’de sadece 2024 yılında PM2.5 kirliliği nedeniyle tam 62 bin 644 erken ölüm meydana gelmiştir. Bu vahim tablo, hava kirliliğinin ne kadar büyük bir halk sağlığı krizi olduğunu gözler önüne sermektedir.
Gelişmeler ve Beklentiler
Hava kirliliğinin en önemli önlenebilir ölüm nedenlerinden biri olduğunun altını çizen uzmanlar ve çevre örgütleri, fosil yakıt kullanımının azaltılması, denetimlerin sıkılaştırılması ve çevre politikalarının acilen hayata geçirilmesi gerektiği konusunda çağrıda bulunuyor. Önümüzdeki süreçte atılacak adımların, milyonlarca insanın yaşam hakkını ve geleceğini korumak için kritik bir öneme sahip olduğu vurgulanıyor.
Kaynak: BirGün Manşet