ANKARA — Sebze ve meyve fiyatlarındaki artışı kontrol altına almak, üreticinin emeğinin karşılığını doğrudan almasını sağlamak ve tarladan sofraya uzanan tedarik zincirini yeniden yapılandırmak amacıyla hazırlanan Hal Yasası taslağında kritik bir dönemece girildi. Ticaret, Tarım ve Orman, Hazine ve Maliye ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarının ortak mesaisiyle yürütülen çalışmalar sonucunda, zincir marketlere yerli ürün satışı konusunda yasal yükümlülük getirilmesi öngörülürken; kooperatifçiliğin güçlendirilmesi, aracı maliyetlerinin düşürülmesi ve ticaretin dijital ortamda şeffaf bir şekilde takip edilmesi gibi köklü reformlar gündeme taşındı.
- Zincir marketlerin raflarında yerli sebze ve meyve satışına zorunluluk getirilmesi ve uygulamanın vergisel teşviklerle desteklenmesi planlanıyor.
- Türkiye genelindeki 8 bin 933 tarımsal amaçlı kooperatif sayısının kısa vadede iki katına çıkarılması hedefleniyor.
- Muz, sarımsak ve limon gibi stratejik tarım ürünlerinde ithalatı sınırlandırmak amacıyla yeni kota uygulamaları masada bulunuyor.
- Toptancı hallerindeki tüm işlemlerin dijital ortama taşınarak stok takibi, veri aktarımı ve gıda güvenliği denetimlerinin sıkılaştırılması amaçlanıyor.
Dört Bakanlığın Ortak Çalışmasıyla Tedarik Zinciri Yeniden Düzenleniyor
Türkiye’nin gıda arz güvenliğini sağlamak, üretici ve tüketici arasındaki fiyat makasını daraltmak ve enflasyonist baskıları hafifletmek için başlatılan kapsamlı yasal düzenleme çalışmaları hız kazandı. Cumhuriyet Son Dakika’nın derlediği bilgilere göre; Ticaret Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın ortaklaşa yürüttüğü çalışmalar neticesinde hazırlanan yeni Hal Yasası taslağı, tarladan market raflarına kadar uzanan ticaret akışını kökten değiştirmeyi hedefliyor. TGRT Haber’in aktardığı detaylara göre, mevcut sistemdeki aracı maliyetlerinin düşürülmesi, üreticilerin kooperatifler çatısı altında organize edilerek piyasadaki güçlerinin artırılması ve en önemlisi kayıt dışı işlemlerin tamamen ortadan kaldırılması amaçlanıyor. Bu kapsamda, tarımsal ticaretin her aşaması daha şeffaf, denetlenebilir ve adil bir yapıya kavuşturulmak üzere yeniden kurgulanıyor.
Zincir Marketlere Yerli Ürün Zorunluluğu ve İthalata Kota Sınırı
Taslağın en çok dikkat çeken ve piyasada büyük yankı uyandırması beklenen maddelerinden biri, büyük ölçekli zincir marketleri yakından ilgilendiriyor. Yeni düzenlemeyle birlikte, zincir marketlerin raflarında yerli sebze ve meyvelere çok daha geniş yer ayrılması zorunlu hale getirilecek. Piyasadaki yerli üretimi teşvik etmek amacıyla marketlere yerli ürün satışı hususunda yasal yükümlülükler getirilirken, bu zorunluluğun çeşitli vergisel teşvikler ve muafiyetlerle destekleneceği ifade ediliyor. Ayrıca iç piyasadaki üreticiyi korumak adına, özellikle muz, sarımsak ve limon gibi hassas ürünlerde ithalatı sınırlandırmaya yönelik kota uygulamalarının da devreye sokulabileceği belirtiliyor. Bu hamleyle hem yerli üreticinin pazar payının korunması hem de dışa bağımlılığın asgari seviyeye indirilmesi hedefleniyor.
Kooperatifleşme Hamlesi ve Dijital Hallerde Sıkı Denetim Dönemi
Tarımsal üretimde aracı sayısının azaltılması ve doğrudan pazarlama modelinin yaygınlaştırılması için kooperatiflerin etkinliğinin artırılması taslağın omurgasını oluşturuyor. Mevcut durumda Türkiye genelinde 8 bin 933 tarımsal amaçlı kooperatif bulunduğu resmi verilerle paylaşılırken, yeni vizyonla birlikte bu sayının kısa vadede iki katına çıkarılması için güçlü teşvik mekanizmaları kurgulanıyor. Üreticilerin ürünlerini daha az aracıyla doğrudan tüketiciye ulaştırması sağlanacak. Öte yandan, toptancı hallerindeki işleyiş de dijitalleşiyor. Taslak metne göre, toptancı hallerindeki tüm ticaret ve işlemler dijital ortam üzerinden anlık olarak izlenecek. Hallerde görev yapan idari personelin veri aktarımı, stok takibi ve gıda güvenliği denetimlerindeki yasal sorumlulukları ile yükümlülükleri artırılarak, kaçak ve kayıt dışı sevkiyatlara karşı sıfır tolerans politikası uygulanacak.
Gelişmeler ve Beklentiler
Hazırlıkları titizlikle sürdürülen ve ilgili dört bakanlığın ortak mutabakatıyla son şekli verilen Hal Yasası taslağının, önümüzdeki süreçte yasama organına sunularak resmiyet kazanması bekleniyor. Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte hem sebze ve meyve fiyatlarında spekülatif artışların önüne geçilmesi hem de üreticiden tüketiciye uzanan zincirde hakkaniyetli, şeffaf ve sürdürülebilir bir piyasa dengesinin tesis edilmesi hedefleniyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika