İSTANBUL — Türkiye genelinde işsizlerin büyük bir bölümü işsizlik ödeneğinden yasal şartlar ve daraltılmış kriterler nedeniyle yararlanamazken, ödemeyi alabilen şanslı kesimin eline geçen tutar ise derinleşen ekonomik kriz ve yüksek enflasyon karşısında temel ihtiyaçları dahi karşılamaktan çok uzakta kalıyor.
- Eylül ayında resmi işsiz sayısı 2 milyon 740 bin kişiye ulaşırken, İŞKUR verilerine göre sadece 484 bin 949 kişi işsizlik ödeneğinden faydalanabildi.
- Eylül ayında kişi başına düşen ortalama işsizlik ödeneği 15 bin 865 TL olarak gerçekleşti ve toplamda 7,7 milyar lira ödeme yapıldı.
- İşsizlik Sigortası Fonu’nun toplam varlığı Eylül itibarıyla 883,2 milyar liraya ulaştı ancak fon kaynakları işsizler yerine ağırlıklı olarak işverene aktarıldı.
- 2026’nın Ocak-Eylül döneminde fon giderlerinin yaklaşık yüzde 46’sı (122,2 milyar TL) işverenlere teşvik ve destek olarak yönlendirilirken, işsize yapılan doğrudan ödeme giderlerin yüzde 31’inde kaldı.
İşsizlik Ödeneğine Kimler Erişebiliyor ve Ortalama Tutar Ne Kadar?
Türkiye’de işini kaybeden yurttaşların sosyal güvencesi olması gereken İşsizlik Sigortası Fonu, işsizleri koruma işlevini giderek yitiriyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre resmi işsiz sayısı 2 milyon 740 bin kişiye ulaşırken, Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) verilerine göre Eylül ayında yeni bağlanan ve devam edenlerle birlikte yalnızca 484 bin 949 kişi işsizlik ödeneği alabildi. Bu tablo, işsizlerin çok büyük bir bölümünün sistemin dışarısında kaldığını gözler önüne seriyor. Ödeneğe erişebilmeyi başaran sınırlı sayıdaki yurttaşın aldığı ücret ise derinleşen yoksulluk karşısında eriyor. Eylül ayı boyunca toplam 7,7 milyar lira ödeme yapılırken, kişi başına düşen ortalama işsizlik ödeneği 15 bin 865 TL’de kaldı. Öte yandan yasal düzenlemelere göre, 2026 yılında en düşük yani taban işsizlik ödeneği 13 bin 212 TL brüt seviyesinde belirlenmiş olup, bu rakamlar günümüz ekonomik koşullarında temel ihtiyaçların karşılanmasını imkansız kılıyor.
İşsizlik Sigortası Fonu’nun Kaynakları Nereye Harcanıyor?
İşçinin brüt ücretinden yapılan yüzde 1’lik kesinti, işverenin işçi adına ödediği yüzde 2’lik katkı ve yüzde 1’den yüzde 0,5’e indirilen devlet katkısıyla sürekli büyüme kaydeden İşsizlik Sigortası Fonu, Eylül ayı itibarıyla 883,2 milyar liralık devasa bir toplam varlığa ulaştı. Ancak fonun bu devasa büyüklüğü işsizlerin yararına kullanılmıyor. 2026’nın Ocak-Eylül döneminde Fon’un toplam geliri 518,7 milyar liraya ulaşırken toplam gideri 264 milyar lira olarak kayıtlara geçti. Aynı dokuz aylık dönemde işsizlik ödeneği için sadece 82,6 milyar lira harcandı. Buna karşılık, işverenlere aktarılan kalemler Fon’un giderinin çok daha büyük bir bölümünü oluşturdu. İşverenlere teşvik ve destek ödemeleri kaleminden 92,8 milyar liralık devasa bir kaynak aktarıldı. Fon’un işveren ağırlıklı kullanımını net bir şekilde gösteren bir diğer kalem olan İşbaşı Eğitim Programları için ise 29,4 milyar TL harcandı. Böylece işverene aktarılan toplam tutar Ocak-Eylül döneminde 122,2 milyar TL’ye tırmandı. Bu veriler ışığında, dokuz ayda fon giderlerinin yaklaşık yüzde 46’sı işverenlerle ilişkili kalemlere yönlendirilirken, işsizlere yapılan doğrudan ödemeler toplam giderin yalnızca yüzde 31’ini oluşturdu.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sonraki süreçte İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklarının dağılımında bir değişiklik yapılıp yapılmayacağı merakla bekleniyor. İşçi sendikaları ve ekonomi uzmanları, fonun temel kuruluş amacına dönerek kaynakların işveren teşvikleri yerine doğrudan işsizlere ve istihdamı koruyucu sosyal yardımlara aktarılması gerektiğinin altını çiziyor. Resmi süreçlerde fon varlıklarının artmasına rağmen kişi başına düşen ödeneğin yetersiz kalması, önümüzdeki dönemde sosyal güvenlik ve gelir adaleti tartışmalarının odağında yer almaya devam edeceğini gösteriyor.
Kaynak: BirGün Manşet