WAN — Di qada dîrok û arkeolojiyê de geşedaneke nû û balkêş rû da. Li goristana navdar a navçeya Gevaşê (Westanê) ya Wanê, kitabe û gora zanyarekî Kurd ê sedsala 15an hate dîtin ku ev keşifa girîng ronahiyê dide ser rûpelên tarî yên dîroka herêmê.
- Îbn Tac-el Kûrdî (814-889 Koçî / 1412-1485 Pîroz) di dîrok û arkeolojiyê de hate keşifkirin.
- Bi ked, keşif û xwendina hûr a Mela Birhanê Tarînî re, ev girêka dîrokî vebû û hate tespîtkirin ku ev gor ya neviyê Tac’el Kurdî yê bi navê Kemaleddîn e.
- Malbata navborî bi eslê xwe ji Xelatê ye, piştre koçî Misrê kirine û li Qahîreyê cîwar bûne.
Keşifa Dîrokî ya li Gevaşê (Westanê)
Ev mijar di nava lêkolîner û dîroknasan de demek dirêj e ku tê nîqaşkirin û ev nîqaş hêj jî berdewam dikin. Lê belê, bi ked, keşif û xwendina hûr a Mela Birhanê Tarînî re, ev girêka dîrokî vebû. Hate tespîtkirin ku ev gor, ya endamên malbatekî ye ku di pirtûkên dîrokê de bi nav û deng in. Kesê ku bi rastî li vir hatiye veşartin, neviyê Tac’el Kurdî yê bi navê Kemaleddîn e. Ev tespît nîşan dide ku ev malbat ne tenê li herêmê, di heman demê de di nava toreke berfireh a zanistî de jî xwediyê cihekî girîng bûye.
Ji Xelatê Heya Qahîreyê: Jiyana Îbn Tac-el Kûrdî
Li gorî agahiyên ku ji kitabeyê û çavkaniyên dîrokî hatine bidestxistin, ev malbat bi eslê xwe ji bajarê dîrokî yê Xelatê ye. Lê belê endamên vê malbatê piştre koçî Misrê kirine û li Qahîreyê cîwar bûne. Tac-el Kurdî û malbata wî li wir tevlî medreseyên navdar bûye, ji zanyarên herî mezin ên serdemê ders wergirtiye û di warê ilm û zanistê de pêş ketiye.
Pêşeroja Bûyeran
Ev keşifa nû ne tenê ji bo dîroka Gevaş û Xelatê, di heman demê de ji bo tevahiya dîroka çandî û zanistî ya Kurdan bûyerekî gelekî girîng e û derfetên nû ji bo lêkolîneran vedike.
Çavkanî: Çandname