Hin Alimên Kurd: Zanyar, Fîlozof û Alimên Navdar ê Dîroka Îslamî û Wêjeyê

AMED — Li vir lîsteyeke zanyar, fîlozof û alimên navdar ên kurd e ku di dîroka îslamî, wêje, fiqih û zanistê de xizmetên mezin kirine. Ev kesayet li medrese, zanîngeh û saziyên cuda yên cîhana îslamî xebitîne û berhemên hêja li pey xwe hiştine.

Alim û Şairên Pêşeng ên Wêjeya Kurdî

Mela Huseynê Bateyî (1414–1495): Alim û şairê kurd e ku yekem Mewlûda Kurdî nivîsandiye. Ev mewlûd heta îro jî li gelek deveran tê xwendin.

Melayê Cizîri (1570–1640): Şair û alimê mezin ê Cizîra Botan e. Di tesawuf, felsefe, stêrnasî û wêjeyê de xwedî bandoreke mezin e. Dîwana wî ya helbestan yek ji pênûsên herî kûr ên wêjeya kurdî ye.

Feqiyê Teyran (1590–1660): Şair û alimê navdar ê devera Hizan û Muksê ye. Pirtûkên mîna Şêxê Sen’an û Qewlê Hespê Reş nivîsandiye.

Ehmedê Xanî (1651–1707): Fîlozof, helbestvan û alimê mezin ê kurd e. Xwediyê pirtûka navdar Mem û Zîn e. Ji bo perwerdehiya zarokan pirtûka Nûbihara Biçukan (ferhenga yekem a kurdî-erebî) nivîsandiye.

Zanyar, Dîrokzan û Pêşengên Cîhana Îslamî

Mewlana Xalidê Kurdî (Şehrezorî) (1779–1827): Damezrînerê şaxa Xalidî ya terîqeta Neqşebendî ye. Li Silêmaniyê ji dayik bûye û li Şamê koç fermaye. Di fiqih, kelam û tesawufê de bandoreke gelek mezin li cîhana îslamî kiriye.

Dinawari (Ebu Hanife ed-Dînewerî) (815–896): Zanyarê mezin ê matematîk, astronomî û riwekzaniyê (botanîk) ye. Pirtûka wî Kitab al-Nabat di riwekzaniyê de yek ji kevintirîn û kûrîn çavkaniyan e.

Ibn al-Esir (Îbnul-Esîr) (1160–1233): Dîrokzanê navdar ê cîhana îslamî ku ji Cizîra Botan e. Pirtûka wî ya navdar Al-Kamil fi al-Tarikh (Dîroka Temam) ji bo dîroka cîhanê û ya îslamê çavkaniyeke bingehîn e.

Pêşeroja Bûyeran

Van zanyar, fîlozof û alimên navdar ên kurd bi berhem û xebatên xwe yên di qadên zanist, wêje, felsefe û dîrokê de mohra xwe li dîroka îslamî û cîhanî xistine û mîraseke bêhempa li pey xwe hiştine.

Çavkanî: Çandname