AMED — Şeyxulîslam Îzzeddîn bin Ebdulsalam (1181–1262 / 577–660 h.), di dîroka îslamî de wekî yek ji navdaritirîn alimên fiqih, usûl û kelamê û bêtir jî bi nasnavê “Sultanû’l-Ulemâ” (Sultana Zanyaran) û “Bâi’u’l-Mulûk” (Firoşkarê Melikan/Padîşahan) tê nasîn. Wî di heyamek gelek tevlihev a Serdema Navîn de —ku êrîşên xedar ên Xaçperest û Moxolan berdewam bûn— rola rêberiyek manewî, ilmî û siyasî lîstiye.
- Şeyxulîslam Îzzeddîn bin Ebdulsalam di navbera salên 1181–1262 (577–660 h.) de jiyaye.
- Wî bi nasnavên ‘Sultanû’l-Ulemâ’ û ‘Bâi’u’l-Mulûk’ tê naskirin û di serdemeke tevlihev de rola rêberiyê lîstiye.
- Rêza jiyana wî û analîza rola wî ya dîrokî di çend xalên bingehîn de dikare bête tespîtkirin.
Sûriye û Misir
Wî li Şamê xwendina xwe ya yekem li cem alimên mezin temam kir. Di fiqha Şafi’î, usûla fiqhê, hedîs û tefsîrê de gihîşt astek gelek bilind. Piştre ji ber fişarên siyasî yên li Şamê koçî Misirê kir û li wir rola xwe ya zanyariyê û qadiyatiyê domand.
Îctîhad û Usûl
Wî sînorên teqlîdê derbas kirin û giranîya xwe da reseniya îctîhadê. Di mijara usûl û meqasidê şerî’etê de nêzîkatiyek kûr pêş xist.
Têkoşîna li Hember Hevpeymaniya li gel Xaçperestan
Dema hikumdarê Eyyûbî ê Şamê (Aşraf Mûsâ an jî Îsma’îl) ji bo parastina desthilata xwe bi Xaçperestan re hevalbendî kir û hin kelê birin teslîmî wan kirin, Îzzeddîn bin Ebdulsalam li ser minberê bi tundî li dijî vê yekê rawestiya û derket dijî desthilatdar. Ji ber vê helwesta xwe hat girtin û piştre neçar ma ku biçe Misirê.
Bâi’u’l-Mulûk (Firoşkarê Melikan)
Dema çû Misirê, dît ku rêveberên dewletê (artêşa Memlûkan) di eslê xwe de kole (memlûk) in û li gorî fiqhê hîn bi fermî azad nebûne, loma nikarin tasarrufê li ser xezîne û dewletê bikin. Wî…
Pêşeroja Bûyeran
Sultana Zanyaran tenê di nav pirtûkan de nema; wî teolojî û fiqih bir nav jiyana civakî û siyasî ku bandora van têkoşînan di dîrokê de her tim hatiye nîqaşkirin.
Çavkanî: Çandname