SÜLEYMANİYE — Kürdistan Bölgesi’nde 1992 yılından bu yana geride kalan süreçte dokuz kabine kurulurken, 20 Ekim 2024’teki seçimlerin üzerinden 720 günü aşkın süre geçmesine rağmen onuncu kabine hâlâ kurulamadı; Mesrur Barzani başkanlığındaki mevcut kabine ise görevini sürdürmeye devam ediyor.
- Kürdistan Bölgesi’nde 1992’den bu yana toplam dokuz kabine kuruldu.
- 20 Ekim 2024 seçimlerinin üzerinden 720 günü aşkın süre geçmesine rağmen onuncu kabine kurulamadı.
- Bölgede hükümet kurma süreçlerinde Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) ve Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) kilit iki aktör olarak öne çıkıyor.
- Birinci Körfez Savaşı ve Mart 1991 Raperini sonrası oluşan idari boşluğu Kürdistan Cephesi doldurarak fiili özerklik dönemini başlattı.
Ortadoğu’da Değişen Güç Dengeleri ve Hükümet Krizi
Ortadoğu’da güç dengelerinin yeniden sınandığı ve köklü değişimlere gebe olduğu hassas bir dönemde Kürdistan Bölgesi, her açıdan hükümet kurulamamasının yarattığı derin sancıları ve siyasi belirsizlikleri yaşamaktadır. Sahada, yeni hükümetin teşkiline ilişkin taleplerinde ve paylaşımlarında ısrarcı olan iki ana güç bulunmaktadır: Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) ve Kürdistan Demokrat Partisi (KDP). Bu kapsamlı dosyamızda, ilk hükümet deneyiminden bugüne kadar Kürdistan Bölgesi’nde yaşanan karmaşık ve dinamik hükümet kurma süreçlerini, tarihsel kökleriyle birlikte hatırlayacağız ve irdeleyeceğiz.
Raperin Sonrası İdari Boşluk ve Kürdistan Cephesi’nin Doğuşu
Birinci Körfez Savaşı’nın ardından yaşanan Mart 1991 Raperini (ayaklanma) sonrasında Irak merkezi yönetimi, Ekim 1991’de Birleşmiş Milletler’in 688 sayılı kararı ve müttefik güçlerin 36. paralelin kuzeyinde ilan ettiği uçuşa yasak bölge nedeniyle idari ve askeri birimlerini bölgenin büyük bir bölümünden çekmek zorunda kaldı. Bu ani çekilme sonrasında sahada oluşan idari ve siyasi boşluğu Kürdistan Cephesi (Bereya Kurdistanê) doldurdu ve böylece Kürtler için tarihî nitelikte fiili bir özerklik dönemi başladı.
Söz konusu Cephe, ilk olarak 1987-1988 yıllarında KDP, YNK, Kürdistan Demokratik Halk Partisi (KPDP) ve Kürdistan Sosyalist Partisi-PASOK (Kürdistan Demokratik Bağımsızlık Partisi) tarafından ortaklaşa kurulmuştu. Irak Komünist Partisi, Kürdistan Emekçiler Partisi, Kürdistan Sosyalist Partisi (KSP) ve Kürdistan İslami Hareketi’nin de katılımlarıyla 1992 yılında sekiz partili geniş bir çatı yapısına dönüştürüldü. Ayrıca Asuri Demokratik Hareketi de bu cephe bileşenleri arasında yerini alarak geniş bir temsil tabanı oluşturdu.
İlk Seçim Yasası ve 1992 Parlamentosu’nun Oluşumu
Kürdistan Cephesi tarafından kurulan özel bir komite, Bağdat merkezi hükümeti ile özerklik statüsüne ilişkin resmi görüşmeler yürüttü. Bu süreçte, 8 Nisan 1992’de kabul edilen 1 sayılı Seçim Yasası, 100 sandalyenin nispi temsille dağıtılmasını ve ayrıca 5 sandalyenin Hristiyan listelere ayrılmasını öngördü. Toplam 105 sandalyeden oluşan parlamento için yüzde 7 gibi yüksek bir seçim barajı konuldu.
Gerçekleştirilen seçimlerin sonuçlarına göre KDP, 437 bin 879 oyla yüzde 45,27 oranında; YNK ise 423 bin 833 oyla yüzde 43,82 oranında oy alarak birbirine çok yakın iki büyük güç olarak öne çıktı. Kürdistan İslami Hareketi yüzde 5,08 oy oranıyla barajın altında kalırken; Kürdistan Sosyalist Partisi, Irak Komünist Partisi ve diğer listeler de bu tarihi ilk seçimde parlamentoda temsil arayışına girdi.
Gelişmeler ve Beklentiler
Kürdistan Bölgesi’nin 1992 yılında attığı ilk demokratik ve idari adımlardan bugüne kadar geçen 32 yılı aşkın sürede yaşanan kabine deneyimleri, bölgenin siyasi istikrar arayışının en temel göstergesidir. 20 Ekim 2024 seçimlerinin ardından 720 günü aşkın süredir onuncu kabinenin kurulamamış olması, geçmişten bugüne taşınan uzlaşı kültürünün ve iktidar paylaşımı dengelerinin yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. Mesrur Barzani başkanlığındaki mevcut kabinenin görevi sürdürmesi, tarafların önümüzdeki dönemde uzlaşıya vararak yeni yönetimi bir an önce kurması yönündeki beklentileri ve resmi süreçleri daha da kritik hale getirmektedir.
Kaynak: ANF Türkçe