Têkiliya dengbêjiyê bi adet, merasim û mekanên civakî re

AMED — Huner û çanda dengbêjiyê, mîna qeydeke dîrokî ya ji serboriyên gel afiriye, dengê herî resen û şahidê rûdanên kurdan e ku dîrokê di gerdûna her meqamê kilamekî de zindî dihêle.

Veguherîna mekanên dengbêjiyê

Ev kevneşopiya ji salên dûr domandiye di her serdemê de bi mekan, adet û merasimên civakî re di nav têkiliyeke nêz de bûye. Di serdemên dîrokî de, cih û qadên îcrakirina dengbêjiyê li gorî şert û mercên polîtîk û civakî teşe girtine û hatine guhertin. Dengbêjî ku di serî de di qadên kevnişopî yên mîna dîwanên gundan, dawet û şahiyan de hebûna xwe diparast, piştre di bin sîwana parastina olî û çandî de li mizgeft û medreseyan cih girtiye. Di serdemên dawî de jî tevî her cûre qedexe û polîtîkayên asîmîlasyonê, ev çand ji gundan ber bi bajaran ve veguheziye û qehwexaneyên bajaran wekî platformên nû yên îcrayê derketine holê. Em ê bi hev re çavakî li ser vê veguherîna mekanan bigerîne ka dengbêjiyê çawa di nav van mekanên cihêreng de fonksiyona xwe ya civakî û parastina nasnameyê berdewam kiriye.

Dîwanên gund, êl û eşîran

Koka vê hunerê berî her tiştî li qadên civakî yên gund, êl û eşîran şîn bûye. Huner û çanda dengbêjiyê wekî hemû beşên edebiyata devkî yên din, bi mekan û adetên civakî ve yekser girêdayî ne. Yek ji wan mekanên herî girîng dîwan in. Dîwan cihê suhbetê, cihê nîqaş, şêwir û mişêwreya pirsgirêkên civakî, cihê parastin û qewîkirina urf, adet û pêwendiyên civakî bûn ku mirov tê de kom dibûn. Ew dîwan gelek caran vedeguherîn dîwanên dengbêjiyê. Ji bilî dîwanên mîr, serokeşîr û xanedanan, her maleke gundiyan jî bo dîwanên dengbêjiyê mekanek bû ku zêdetirîn di malan de dengbêjî hatiye kirin.

Pêşeroja Bûyeran

Ev çanda dîwanan bi taybetî di merasimên dawet û şahiyên kurd de bi hemû reng û awazên xwe berdewam dike.

Çavkanî: Çandname