Milli Mücadelenin ve Eğitim Reformunun Öncüsü: Hüseyin Vasıf Çınar’ın Hayatı

İZMİR — Atatürk Araştırmacısı Ahmet Gürel’in Cumhuriyet Ege için kaleme aldığı kapsamlı incelemeye göre; 1896 Kandiye doğumlu Hüseyin Vasıf Çınar, İzmir İdadisi’nden İstanbul Hukuk Mektebi’ne uzanan eğitim hayatı, İzmir’in işgaline karşı kurduğu Redd-i İlhak Cemiyeti, çıkardığı ‘İzmir’e Doğru’ gazetesi ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu’na öncülük eden 50 milletvekilinden biri olmasıyla Türk siyaset ve eğitim tarihine adını altın harflerle yazdırmıştır.

Hüseyin Vasıf Çınar Kimdir ve Eğitim Hayatı Nasıl Şekillenmiştir?

1896 yılında Kandiye’de dünyaya gelen Hüseyin Vasıf Bey, lise öğrenimini 1910 yılında İzmir İdadisi’nde (bugünkü adıyla İzmir Atatürk Lisesi) tamamlamıştır. Yükseköğrenim için İstanbul’a gitmiş ve İstanbul Hukuk Mektebi’nde okumuştur. I. Dünya Savaşı’nın yarattığı olağanüstü şartlar ve savaş nedeniyle yarım kalan hukuk öğrenimini 1916 yılında başarıyla tamamlamıştır. Hüseyin Vasıf Bey, arkadaşı Mustafa Necati Bey ile birlikte 1915 yılında İzmir’de kurdukları Özel Şark Mektebi (lise) İdadisi’nde yöneticilik ve tarih öğretmenliği yaparak meslek yaşamına ilk adımını atmıştır. Burada 3 yıl boyunca başarıyla görev yapan Vasıf Bey, lisede gençleri spor yapmaya teşvik etmiş ve bu sayede Altay Spor Kulübü’nün kurulmasına önayak olmuştur.

Millî Mücadele Dönemindeki Rolü ve ‘İzmir’e Doğru’ Gazetesi Nedir?

İzmir’in Yunanlar tarafından işgali sırasında Mustafa Necati Bey ile beraber işgalin önlenmesi ve direnişin örgütlenmesi için yoğun bir şekilde çalışmıştır. Bu süreçte İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer almıştır. İzmir’in işgali üzerine kardeşi Mehmet Esat ile birlikte Balıkesir’e gitmiş, burada Balıkesir Kuvâ-yi Milliyesi’ne katılmıştır. 2. Balıkesir Kongresi’nden itibaren toplanan tüm kongrelere “İzmir Türk Ocağı Delegesi” olarak katılmış ve görev yapmıştır. Hüseyin Vasıf Bey’in Millî Mücadele’ye verdiği desteğin en önemlisi ve kalıcısı, Mustafa Necati Bey’in Balıkesir’de bulunduğu dönemde çıkardığı ‘İzmir’e Doğru’ gazetesidir. Millî Mücadele basınında seçkin ve müstesna bir yeri olan “İzmir’e Doğru” gazetesinin sahibi olan Hüseyin Vasıf, bu mecmuada halkı bilinçlendiren ateşli ve etkileyici makaleler kaleme almıştır. Balıkesir’in düşman işgaline uğraması üzerine gazetenin yayını sona ermiştir. Bu gelişmenin ardından Hüseyin Vasıf Bey Balıkesir’den ayrılmış ve Maarif Bakanlığı Özel Kalem Müdürlüğü görevine atanmıştır. Ankara’da bulunan İzmirlilerle birlikte güç birliği yaparak İzmir Yurdu Derneği’ni kurmuş, İzmir, Yunan işgalinden kurtulduktan sonra ise 1922 yılında İzmir Milli Eğitim Müdürlüğü’ne getirilmiştir.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu Sürecinde Hüseyin Vasıf Bey’in Payı Nedir?

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) ikinci dönem milletvekilliği seçimlerine aktif olarak katılan Hüseyin Vasıf Bey, 5 Temmuz 1923’te Saruhan’dan milletvekili seçilmiş ve 1923 yılında Saruhan milletvekili sıfatıyla meclise girmiştir. Meclisteki çalışmalarıyla dikkat çeken Hüseyin Vasıf Bey, Türk eğitim sisteminde devrim niteliği taşıyan adımların atılmasında öncü rol oynamıştır. Ülke genelindeki öğretimde mektep-medrese ikiliğini tamamen ortadan kaldırmak, eğitimde birliği ve çağdaşlığı sağlamak üzere öğretimin birleştirilmesi kanunu olan Tevhid-i Tedrisat Kanunu için 50 arkadaşı ile birlikte 3 Mart 1924’te tarihi bir önerge vermiştir. 3 Mart 1924 günü, Tevhid-i Tedrisat’ın kabul edilmesiyle birlikte Türkiye’de laik ve millî eğitimin temelleri sağlamlaştırılmıştır.

Gelişmeler ve Beklentiler

Hüseyin Vasıf Çınar’ın hayatı, kaleme aldığı makaleleri, kurduğu cemiyetler, Millî Mücadele yıllındaki direniş hatları ve özellikle eğitim birliğine (Tevhid-i Tedrisat) sunduğu yasal katkılarla Türkiye Cumhuriyeti’nin kültürel ve siyasi hafızasında silinmez izler bırakmıştır. Atatürk araştırmacısı Ahmet Gürel’in bu değerli incelemesi, Türk milletinin bağımsızlık ve eğitim reformu mücadelesinin ne denli çetin yollardan geçerek zaferle taçlandığını gelecek nesillere aktaran mühim bir referans niteliği taşımaktadır.

Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika