İZMİR — Cumhuriyet Ege için Atatürk Araştırmacısı Ahmet Gürel’in kaleme aldığı konuk yazıda, 1893 Rodos doğumlu Mustafa Reşit Galip’in tıp öğrencilerinden millî mücadele neferliğine, gazetecilikten Türk-Yunan Mübadele Komisyonu delegeliğine ve Gazi Mustafa Kemal Paşa ile gerçekleştirdiği cesur tarihi diyaloğa uzanan hayat hikayesinin tüm detayları gün yüzüne çıkıyor.
- 1893 yılında Rodos’ta dünyaya gelen Reşit Galip, eğitim hayatının ilk yıllarını Rodos İdadi’sinde tamamladıktan sonra adanın İtalyanlar tarafından işgali üzerine İzmir’e göç etti.
- Darülfünun Tıp Fakültesi öğrencisiyken ‘Hakikat’ gazetesi ile ‘Sivrisinek’ karikatür dergisini çıkaran Galip, 1917 yılında tıp doktoru olarak mezun oldu.
- Millî Mücadele döneminde ‘Köycüler’ derneğinin kurucuları arasında yer alarak Kütahya’nın Tavşanlı ve Emet kazalarında halk sağlığı çalışmaları yürüttü ve köylülere millî fikirler aşıladı.
- Mersin’deki görevleri sırasında Gazi Mustafa Kemal Paşa ile yolları kesişen Reşit Galip, Paşa’ya hitaben yaptığı çığır açan ve tarihi nitelik taşıyan o meşhur hitabını gerçekleştirdi.
Rodos’tan İzmir’e Uzanan Eğitim Yılları ve Tıbbiyeli Yıllar
Tarihsel kökleri ve Cumhuriyet dönemine kattığı değerlerle adından söz ettiren Mustafa Reşit Galip, 1893 yılında Rodos’ta dünyaya gelmiştir. İlk ve ortaöğrenimini Rodos İdadi’sinde tamamlayan Reşit Galip’in hayatı, Rodos’un İtalyanlar tarafından işgali üzerine kökten bir değişime uğramış ve İzmir’e göç etmek zorunda kalmıştır. İzmir’de yedi yıllık lise tahsilini köklü bir eğitim yuvası olan İzmir İdadisi’nde (günümüzdeki adıyla İzmir Atatürk Lisesi) başarıyla tamamlamıştır.
Lise eğitiminin ardından İstanbul’a yönelen Reşit Galip, 1911 tarihinde Darülfünun Tıp Fakültesi’ne kayıt yaptırmıştır. Henüz tıp fakültesinde bir öğrenci iken basın ve yayın hayatına olan ilgisini ve üretkenliğini kanıtlayan Galip, ‘Hakikat’ gazetesi adlı bir yayın ve “Sivrisinek” adını taşıyan bir karikatür dergisi çıkartmıştır. Öğrencilik yıllarındaki bu dinamizmi, çevresindeki arkadaşları ile hocalarının kısa sürede dikkatini çekmeyi başarmıştır. Azimle sürdürdüğü tıp eğitimini 1917 yılında başarıyla tamamlayan Dr. Reşit Galip, mezuniyetinin hemen ardından Şam’daki 4. Ordu Hıfzıssıhha kurumuna uzman olarak tayin edilmiştir.
Millî Mücadele Neferliği, Köycüler Hareketi ve Mersin Yılları
Büyük savaşın sona ermesi, ardından imzalanan korkunç mütareke dönemi ve İstanbul’un işgal altında bulunduğu bu karanlık günlerde, İngilizler tarafından milliyetçiler sistematik olarak tutuklanmaktaydı. Bu zorlu koşullar altında Dr. Reşit Galip, İstanbul’da bir araya gelen on gençten oluşan ‘Köycüler’ adlı derneğin kurucuları arasında yer almayı seçmiştir. Nisan 1919 tarihinde Anadolu’ya geçerek, bu derneğin belirlediği çalışma programı doğrultusunda Kütahya’nın Tavşanlı ve Emet kazalarında sahaya inmiş ve faaliyetlerine başlamışlardır. Bölgede halk sağlığı üzerine kritik çalışmalar yürütürken, bir yandan da köylülere millî fikirler aşılamış, ulusal bilincin yayılmasına öncülük etmiştir.
Sakarya Savaşı’nın ardından mücadelesini kesintisiz sürdüren Reşit Galip, 5 Aralık 1921 tarihinde Mersin hükûmet doktoru olarak atanmıştır. Mersin’de bulunduğu süre zarfında sadece tabiplik yapmakla kalmamış; kentte kurulan gençler birliği ve Türk Ocakları’nın başkanlığını üstlenmiş, Mersin Ticaret Lisesi’nde tıbbi ilimler öğretmenliği görevini de yürütmüştür. Mersin’deki mesai saatleri dışında gazetecilik yönünü de ön plana çıkaran Reşit Galip, ‘Yeni Mersin’ gazetesinin başyazarlığını üstlenmiş ve ‘Yeni Adana’ gazetesinde de dikkat çekici makaleler yayımlamıştır. Lozan Anlaşması’nın imzalanmasının akabinde, anlaşma gereğince Türkiye ile Yunanistan arasındaki nüfus değişimini düzenlemek amacıyla kurulan Türk-Yunan Mübadele Komisyonu’nda delege olarak görevlendirilm iştir.
Gelişmeler ve Beklentiler
Gazi Paşa, 17 Mart 1923 günü Mersin’i ziyaret etmiştir. Ziyaret esnasında Gazi Paşa, kendisi için hazırlanan taht şeklindeki oturma düzenine son derece sinirlenmiştir. Bu tarihi atmosferde Dr. Reşit Galip söz alarak yaptığı konuşmasında, Gazi Paşa’ya hitaben şu unutulmaz ve cesur ifadeleri kaydetmiştir: ‘Paşa, Muhterem Gazi, sen bu milletin yalnız kurtarıcı ve yalnız bir kahramanı değilsin, sen bunlardan daha çok büyüksün, sen bu milletin bir ferdisin. Senin asıl büyüklüğün, bütün o büyüklüklere rağmen, milletin bireyiyim diye övünmendir.’ Bu sarsıcı ve samimi diyalog, Türk siyasi ve düşünce tarihinde dönemin ruhunu ve lider-aydın ilişkisini somutlaştıran en önemli anlardan biri olarak kayıtlara geçmiştir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika