İSTANBUL — Türkiye’de derinleşen ekonomik kriz, toplumun en yoksul kesimlerinin bütçesini tarihin en dar boğazına sıkıştırırken; resmi manşet enflasyonu geride bırakan dar gelirli enflasyonu yüzde 50 bandını aştı. TÜİK verilerine ve hanehalkı harcama kalıplarına dayanan araştırmalar, bütçesinin üçte ikisini barınma ve gıdaya ayıran alt gelir gruplarının satın alma gücünün tamamen eridiğini, yenisini alamayan vatandaşların yöneldiği tamirat ve onarım hizmetlerinde dahi fahiş fiyat artışlarıyla karşı karşıya kaldığını ortaya koydu.
- En yoksul yüzde 40’lık nüfus dilimi, zorunlu tüketim maddelerinde yıllık yüzde 40 ile 60 arasında değişen fiyat artışlarıyla boğuşuyor.
- TÜİK verilerine göre en yoksul birinci yüzde 20’lik kesim harcamalarının yüzde 68’ini doğrudan barınma ve temel beslenmeye ayırıyor.
- Satın alma gücü eridiği için yenisini alamayan yurttaşların yöneldiği terzi, telefon ve beyaz eşya tamiratı gibi bakım-onarım hizmetlerindeki fiyat artışları dayanıklı malları geride bıraktı.
Bütçenin Üçte İkisi Barınma ve Gıdaya Gidiyor
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Hanehalkı Bütçe Araştırması verileri, gelir dağılımında en altta yer alan yüzde 20’lik ilk dilim ile ikinci yüzde 20’lik alt-orta kesimin harcama kalıplarının genel ortalamadan tamamen koptuğunu gözler önüne seriyor. Ekonomik krizin en ağır faturasını ödeyen kesimler, bütçelerinin üçte ikisini doğrudan barınma ve gıda masrafına ayırmak zorunda kalıyor. Araştırma sonuçlarına göre, en yoksul birinci yüzde 20’lik dilim harcamalarının yüzde 38,75’ini konut ve kiraya, yüzde 29,20’sini ise gıdaya ayırıyor. Bu grupta toplam harcamanın yaklaşık yüzde 68’i doğrudan barınma ve temel beslenmeden oluşurken, ikinci yüzde 20’lik kesimde de konutun payı yüzde 29,40, gıdanın payı yüzde 24,60 düzeyinde bulunuyor. Bu iki temel kalemin harcamadaki ağırlığı alt-orta gelir grubunda dahi yüzde 54 seviyesine ulaşıyor. Buna karşın Türkiye genelinde konut harcamalarının ortalama payı yüzde 24,80, gıdanın payı yüzde 19,50 seviyesindeyken; alt gelir grubunun sepetinde giyime yüzde 3,26, sağlığa yüzde 1,68, eğlence ve kültüre ise yalnızca yüzde 1,18 pay kalıyor. Böylece alt kalemlerde yaşanılan fahiş artışlar en düşük gelire sahip grupları çok daha sert ve yıkıcı bir şekilde etkiliyor.
Temel Isınma ve Altyapı Maliyetleri Genel TÜFE’yi Katladı
Alt gelir gruplarının bütçesini eriten bir diğer faktör ise temel barınma, ısınma ve altyapı kalemlerindeki fiyat hareketlerinin genel TÜFE’nin çok üzerinde kalması oldu. Dar gelirli konut ve gıda masrafıyla boğuşurken, özellikle doğalgaz ve kömürdeki yıllık artış hızı yüzde 50 ila yüzde 60 bandına fırladı. Kiracıların ödediği gerçek kira Ekim ayında aylık yüzde 2,55 artış gösterirken, kiralardaki yıllık fiyat artış oranı yüzde 39,71’e ulaştı. Şebeke altyapı hizmetlerinde ise suyun fiyatı yıllık yüzde 24,29, elektrik fiyatı ise yıllık yüzde 27,77 oranında artış sergiledi. Dijitalleşen dünyada zorunlu birer gider kalemi haline gelen iletişim ve teknoloji hizmetlerinde de tablo farklı değil; sabit internet erişim hizmetlerinde yıllık fiyat artışı yüzde 34,64 olarak ölçülürken, mobil iletişim ve hücresel hat tarifelerindeki yıllık fiyat artış oranı yüzde 45,77 gibi sarsıcı bir seviyeye ulaştı. Gıda grubundaki aylık fiyat hareketini taze tarım ürünlerindeki dalgalanmalar belirlemeye devam ederken, bu durum sofradaki yangını her geçen gün daha da büyütüyor.
Yenisini Alamayan Dar Gelirli Tamirat Giderleri Altında Eziliyor
Artan enflasyon ve eriyen gelirler, yurttaşları en temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz hale getirirken, dayanıklı tüketim mallarının yenilenmesini imkansız kıldı. Satın alma gücü tamamen eridiği için yenisini alamayan yurttaşlar, eski eşyalarını tamir ettirerek hayatta kalmaya çalışıyor. Ancak tamirat ve bakım sektöründeki fiyat artışları da bu alanı dar gelirli için erişilmez kılıyor. Terzi, telefon, elektronik ve beyaz eşya tamiratındaki enflasyon, dayanıklı malların kendi üretim ve satış fiyatı artış oranlarını geride bırakmış durumda. Uzmanlar, bakım, onarım ve tamirat hizmetlerindeki bu fahiş artışların, dar gelirli vatandaşların elindeki son ekonomik direnç noktalarını da ortadan kaldırdığına dikkat çekiyor. Sosyal devlet politikalarının ve gelir adaletinin zayıfladığı bu süreçte, alt gelir gruplarının borçlanma sarmalı içine girmesi kaçınılmaz bir toplumsal kriz riski barındırıyor.
Gelişmeler ve Beklentiler
Gelecek döneme ilişkin ekonomik beklentiler ve resmi süreçler incelendiğinde, enflasyonun dar gelirli üzerindeki tahribatının kısa vadede yavaşlamasının zor olduğu öngörülüyor. Uzmanlar ve ekonomi yazarları, hanehalkı bütçe dağılımındaki uçurumu kapatacak hedefli sosyal desteklerin, adil vergi reformlarının ve temel gıda ile barınma kalemlerindeki maliyetleri düşürecek yapısal müdahalelerin hayati önem taşıdığını vurguluyor. Aksi takdirde, yenisini alamayıp tamire bile yetişemeyen milyonlarca yurttaş için yoksulluk sınırının altındaki yaşam koşullarının kronikleşeceği belirtiliyor.
Kaynak: Evrensel