İSTANBUL — Yoğun bir iş gününün ardından ya da sinir bozucu bir tartışma sonrasında elin aniden çikolata, cips veya hamur işlerine gitmesinin irade zayıflığı olmadığı, sinirbilimcilerin yaptığı son araştırmalarla kanıtlandı; stres anında beyin, hayatta kalmak ve anında enerji depolamak için şeker ve yağa yönelmek üzere evrimsel olarak programlanıyor.
- Stres anında artan kortizol hormonu bedeni tehlikeye karşı hazırlarken büyük bir enerji açığı yaratır.
- Şekerli ve yüksek yağlı gıdalar beyinde devasa bir dopamin dalgası tetikleyerek geçici bir sakinleşme sağlar.
- Duygusal yeme döngüsü, kan şekerinin hızla düşmesiyle daha şiddetli yorgunluk ve açlık krizlerine yol açar.
- Uzmanlar, bu biyolojik tuzağı kırmak için 10 dakika beklemek, su içmek veya yürüyüş yapmayı öneriyor.
Kortizol Hormonu ve Beynin Evrimsel Savunma Mekanizması
Günlük yaşamın getirdiği kronik stresle karşılaşıldığında, insan vücudundaki böbreküstü bezleri sürekli olarak kortizol hormonu salgılar. Kortizolün temel görevi, bedeni olası bir tehlikeye karşı hızla hazırlamak için kana hızlıca glikoz pompalamaktır. Ancak bu süreç bittikten sonra vücutta büyük bir enerji açığı oluşur. Sinirbilimciler, stres anında beynin hayatta kalmak ve anında enerji depolamak için en hızlı yakıt olan şeker ve yağa yönelmek üzere evrimsel olarak programlandığını kanıtlıyor. Peki, stres beyin kimyamızı ve iştah merkezimizi tam olarak nasıl esir alıyor? Bu sorunun yanıtı, milyonlarca yıllık hayatta kalma reflekslerimizde saklıdır. Atalarımız avcı-toplayıcı dönemde fiziksel tehlikelerle karşılaştıklarında hızlı enerjiye ihtiyaç duyuyorlardı ve bu refleks günümüzün modern iş stresi karşısında da aynı şekilde tetiklenmektedir.
Ödül Mekanizması ve Dopamin Dalgasının ‘Konfor Yemeği’ Etkisi
İşte tam bu noktada beyindeki ödül mekanizması devreye girer. Şekerli ve yüksek yağlı gıdalar, beyinde aniden devasa bir dopamin dalgası tetikler. Stres altındaki beyin, bu gıdaları bir ‘besin’ olarak değil, acil bir ‘ilaç’ veya sakinleştirici olarak algılar. Bir dilim kek veya çikolata yemek, amigdalanın yarattığı o kaygı ve gerginlik dalgasını geçici olarak bastırır; çünkü beyin kısa süreliğine de olsa rahatlamıştır. Bu durum, psikolojide ve tıpta ‘duygusal yeme’ olarak adlandırılan olgunun temelini oluşturur. Stres anında beliren bu kaçış mekanizması, bir süre sonra kronik bir kısır döngüye dönüşerek bireyin hem fiziksel hem de ruhsal dengesini altüst edebilir. Şekerli gıdalarla anlık rahatlama sağlayan beyin, kan şekeri hızla düştüğünde çok daha şiddetli bir yorgunluk ve açlık kriziyle tepki verir.
Gelişmeler ve Beklentiler
Uzmanlar, bu biyolojik tuzağı kırmanın yolunun iradeyle savaşmaktan değil, stresi gıdayla bastırma alışkanlığını fark etmekten geçtiğini belirtiyor: Stres anında ilk dürtü geldiğinde 10 dakika beklemek, bir bardak su içmek veya kısa bir yürüyüş yapmak, beynin o ilkel ‘acil şeker’ alarmını kapatmak için yeterli zamanı kazandırır. Gelecek dönemde beslenme uzmanları ve nörologlar, stres yönetimi ile beslenme alışkanlıkları arasındaki bu kritik bağı koparmak için toplumsal farkındalık projelerinin artırılmasını hedefliyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika