BELGRAD — Dünyada eylemler ve seçimler siyaseti değiştirmeye devam ederken, Brezilya’dan İsrail’e uzanan sokak hareketlerine Sırbistan’daki tarihi seçim sonuçları eklendi. Novi Sad tren faciasının ardından başlayan ve Klasna Solidarnost (Sınıf Dayanışması) ile yapılan söyleşilere de yansıyan süreç, Vucic rejiminin devrilmesiyle sonuçlanırken; öğrenci listesinin zaferi, parlamenter dönüşümün sınırları ve liberal demokrasinin açmazları üzerine yeni bir dönemin kapılarını araladı.
- Novi Sad tren faciası sonrası ortaya çıkan öğrenci meclisleri, 14 yılda hiçbir muhalefet partisinin başaramadığını gerçekleştirerek SNS rejimini devirdi.
- Protestoların odak noktası zaman içinde değişti; ilk saf ve filtrelenmemiş öfke, hızla yayılan üniversite işgalleriyle somut dört temel talebe evrildi.
- Klasna Solidarnost (Sınıf Dayanışması) ile yapılan analizler, sürecin bir psikolojik operasyon olmadığını, öğrenci ve geniş kesimlerin ideolojik konsensüsünü yansıttığını ortaya koyuyor.
- Parlamenter dönüşümün getirdiği etki açıkça görülürken, meclislerde yer alan yerli ve yabancı burjuva aktörlerin varlığı liberal demokrasinin sınırlarını tartışmaya açıyor.
Novi Sad Tren Faciasından Üniversite İşgallerine: Direnişin Kısa Kronolojisi
Dünyada eylemler ve seçimler siyaseti değiştirmeye devam ederken, Brezilya’dan İsrail’e sokaklar ve sandıklar yeni dengeler üretmektedir. Bu hafta Sırbistan seçimleri, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’i ve SNS rejimini deviren sonucuyla dünya gündeminin en üst sıralarına yerleşti. Öğrenci Listesi’nin zaferini ve bu tarihi süreci, o dönemde hareketleri yakından izleyen Klasna Solidarnost (Sınıf Dayanışması) ile derinlemesine konuştuk. Söyleşide en çok merak edilen konulardan biri, Novi Sad tren faciasının ardından ortaya çıkan hareketin ana odak noktasının ne olduğu idi; yolsuzluk, kurumsal çöküş mü, yoksa daha geniş kapsamlı bir adalet talebi mi öne çıkıyordu ve farklı ekonomik sınıfların çıkarları bu süreçte nasıl şekilleniyordu?
Klasna Solidarnost temsilcileri, odak noktasının zaman içinde değiştiğini belirterek, bunu en iyi şekilde olayların kısa bir kronolojisiyle açıklamanın mümkün olduğunu ifade ettiler. Sürecin ilk kıvılcımı, saf ve filtrelenmemiş bir öfkeydi. Protestolar ilk olarak Novi Sad’da patlak vermiş ve kısa süre içinde Sırbistan’ın diğer şehirlerine de dalga dalga yayılmıştı. Belgrad’daki Drama Fakültesi önünde bir eylemci öğrenciye yönelik düzenlenen saldırı ise bardağı taşıran son damla oldu; söz konusu fakülte öğrenciler tarafından işgal edildi ve üniversite işgallerinden oluşan devasa bir dalga tüm Sırbistan genelinde hızla yayıldı. Bu kritik dönemde öğrenci meclisleri dört somut talep belirlemişti: tren istasyonu çatısının çökmesiyle ilgili tüm resmi belgelerin derhal yayınlanması, eylemci öğrencilere saldıran kişilerin adalet önüne çıkarılarak tutuklanması, ilk protestolar sırasında gözaltına alınan eylemcilerin affedilmesi ve yükseköğretim bütçesinin yüzde 20 oranında artırılması. Bu talepler, ilk bakışta sorunun yalnızca yasal yollarla düzeltilebilecek bir dizi talihsiz olaymış gibi gösterilmek amacıyla tasarlanmış gibi görünüyordu; ancak hükümetin haklı olarak son derece yozlaşmış olduğu düşüncesi, bu taleplerin çok ötesine geçen bir toplumsal patlamayı tetikledi.
Meclislerin Zaferi ve Liberal Demokrasinin Sınırları Üzerine Analiz
Parlamenter dönüşümden tamamen memnun olunmasak bile ortaya çıkan etkinin boyutu oldukça açık ve tartışmasızdır: Kurulan meclisler, son 14 yılda hiçbir siyasi partinin tek başına başaramadığını başarmış ve SNS rejimini devirmeyi başarmıştır. Klasna Solidarnost aktörleri, yaşanan bu büyük dönüşümün kesinlikle bir komplo olmadığını vurgulamaktadır. Meclislerin içerisinde siyasi gündemli bireylerin ve çeşitli yerli ile yabancı burjuva aktörlerin bulunmuş olabileceği ihtimali dışlanmasaเคลื่อน de, elde edilen sonucun asla bir “psikolojik operasyon” olmadığına dikkat çekilmektedir. Aksine bu sonuç, öğrenci hareketinin ve muhtemelen çok daha geniş toplumsal kesimlerin ortak ideolojik konsensüsünün gerçek ve yalın bir yansıması olarak okunmalıdır.
Sırbistan’da yaşanan bu tarihsel deney, aynı zamanda liberal demokrasinin sınırlarını ve burjuva siyasetinin tıkanıklıklarını gözler önüne sermektedir. Sınıf Dayanışması (Klasna Solidarnost) ile yapılan söyleşinin detayları, sokaktaki direnişin yalnızca bir iktidar değişikliği arzusu olmadığını, aynı zamanda kurumsal çöküşe ve yolsuzluk düzenine karşı köklü bir adalet arayışı barındırdığını kanıtlamaktadır. Farklı ekonomik sınıfların çıkarlarının zaman zaman çeliştiği bu karmaşık süreçte, öğrenci meclislerinin oluşturduğu konsensüs, geleneksel siyaset mekanizmalarını baypas ederek yeni bir toplumsal muhalefet modeli yaratmıştır. Bu model, gelecekteki benzer halk hareketleri için hem ilham verici bir laboratuvar hem de teorik bir tartışma alanı sunmaktadır.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sırbistan’da öğrenci listesinin öncülüğünde gerçekleştirilen ve SNS rejiminin sarsılmasıyla sonuçlanan bu tarihi süreç, gelecekteki siyasi yapılanmalar ve toplumsal hareketler açısından yeni beklentileri beraberinde getirmektedir. Resmi süreçlerin ve yeni meclis yapılanmalarının nasıl şekilleneceği merakla takip edilirken, Klasna Solidarnost gibi sınıf odaklı oluşumların uyarıları, liberal demokrasinin sınırlarının zorlanmaya devam edeceğini ve işçi ile öğrenci sınıflarının ortak mücadelesinin Balkanlar’daki siyasi dengeleri kalıcı olarak dönüştürebileceğini göstermektedir.
Kaynak: BirGün Manşet