İSTANBUL — Macaristan ve Sırbistan’daki iktidar değişimlerinin ardından hakikatin yönünün değişmesi ve yıllarca propaganda çarkının dişlisi olan gazetecilerin özür dileyerek imaj düzeltme çabasına girişmesi, Türkiye’deki medya düzeni ve basın etiği tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
- Macaristan ve Sırbistan’daki siyasi değişimler, iktidar yanlısı gazetecilerin özür dileme ve imaj yenileme kampanyalarını tetikledi.
- Türkiye’deki gazetecilik mesleği, avukatlık veya hekimlik gibi ayrı bir meslek yasasına sahip olmasa da öz denetim dinamikleriyle ayakta duruyor.
- Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Hak ve Sorumluluklar Bildirgesi, gazeteciliğin halkın haber alma hakkını koruma odaklı onurlu bir mücadele olduğunu vurguluyor.
- Sansür ve otosansüre yenik düşenlerin rüzgârın yönü değiştiğinde özür dileyerek yola devam etmesi, mesleğin etik sınırlarını tartışmaya açıyor.
Küresel Ölçekte Propaganda ve Özür Diletme Mekanizmaları
Macaristan ve Sırbistan’daki iktidar değişimleri sonrası, hakikatin yönü de değişti. Yıllarca propaganda çarkının dişlisi olan gazeteci ve kurumlar özür dileyerek imajlarını düzeltme çabasında. Yaşananlar Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Dünyada birçok ülkede gazetecilik öz denetim ile yürütülen bir meslek. Örneğin, Türkiye’de gazeteciler her ne kadar Basın İş Kanunu kapsamında farklı çalışma koşullarına tâbi olsalar da, avukatlar ya da hekimler gibi ayrı bir meslek yasasına sahip değiller. Yani gazetecilik, mesleğe giriş şartları, mesleki standartları ayrıntılarıyla belirlenen, gerektiğinde meslekten men cezası verilen bir iş kolu değil. İlk bakışta bu bir eksiklik gibi gözükse de gazetecilik mesleğinin ön koşulu olan bağımsızlığın böyle bir yasayla ya da bu çerçevede kurulacak bir yapıyla sınırlandırılma ihtimali göz önüne alınınca, mevcut işleyişin basın özgürlüğü için önemi de açıkça anlaşılıyor.
Kuralsızlık ve Etik Değerlerin Hiçe Sayıldığı Dönemler
Ancak bu tablo, mesleki örgütlenmenin zayıf olduğu, kuralsızlığın kural haline geldiği, etik değerlerin hiçe sayıldığı dönemlerde birtakım komplikasyonlara da yol açıyor. Bırakın bir gün bile alanda muhabirlik yapmamış olmayı, doğru dürüst kurumsal haber merkezi deneyimi olmayanlar bile bir “sosyal sermaye” göstergesi olarak isminin önüne gazeteci sıfatı kondurabiliyor. Ya da bir propaganda aygıtına dönüşen kurumlarda çalışanlar hâlâ gazetecilik yaptıklarını zannedebiliyorlar. Oysa ayrım net; Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluklar Bildirgesi’nde gazetecilik bir iş tanımı kadar bir meslek tanımı olarak da sınıflandırılıyor. Bu da şöyle vurgulanıyor: “Gazeteci, medya özgürlüğünü, halkın doğru haber alma, bilgi edinme hakkı adına dürüstçe kullanır. Bu amaçla her türlü sansür ve oto sansürle mücadele eder. Gazeteci, halka ve gerçeğe karşı sorumludur”. Kısacası, gazetecilik halkın haber alma hakkını koruma odaklı ve gerektiğinde bunun için mücadele içeren bir meslek.
Gelişmeler ve Beklentiler
Dolayısıyla gazetecilik, meslek yasası olmasa da etik kuralların dönem dönem askıya alınabileceği, rüzgârın yönü değiştikten sonra özür dilenip hiçbir şey olmamış gibi yola devam edilebilecek bir “iş” değil. Sansür ve otosansüre yenik düşenlerin ve bu mekanizmaların parçası olanların, gelecekte toplumsal ve mesleki güvenilirliği yeniden tesis etmesinin ne denli zor olduğu, küresel örnekler üzerinden Türkiye’deki medya profesyonellerine açık bir uyarı niteliği taşıyor.
Kaynak: BirGün Manşet