SÜLEYMANİYE — Kürdistan Bölgesi’nde her seçim döneminde nükseden ve içinden çıkılmaz bir hal alan hükümet kurma krizi, 2024 seçimlerinin üzerinden iki yılı aşkın süre geçmesine rağmen onuncu kabinenin hâlâ kurulamamasıyla en doruk noktasına ulaştı; uzmanlar ve siyasi gözlemciler bölgenin mali, idari ve askeri yapısındaki kronik tıkanıklıkları masaya yatırıyor.
- 1992 yılında ilk kabine sadece 46 günde kurulurken, 2024 seçimleri sonrasında aradan geçen iki yılı aşkın süreye rağmen onuncu kabine hâlâ oluşturulamadı.
- Krizlerin tamamı mali gelirlerin paylaşımı, silahlı güçler ile istihbaratın kime bağlanacağı ve partiler arası temsil biçimi olmak üzere üç temel noktada tıkanıyor.
- 1994 yılındaki çatışmalardan 2015’te parlamentonun kapatılmasına ve 2024 sonrasındaki süresiz felce uzanan süreç, Başûr halkının sırtındaki ekonomik ve siyasi yükü artırıyor.
- Tarihsel süreçte beşinci kabine 462 günde, sekizinci kabine 270 günde ve dokuzuncu kabine ise 283 günlük müzakerelerin ardından hayata geçirilebilmişti.
20 Ekim 2024 Seçimleri Sonrası Süresiz Tıkanıklık ve Temel Anlaşmazlık Noktaları
Kürdistan Bölgesi’nde hükümet kurma krizi tarihin her kesitinde derinleşerek kronik bir yapıya büründü. 1992’de rekor bir sürede, yani sadece 46 günde kurulan ilk kabinenin aksine, 20 Haziran 2024 seçimlerinin üzerinden iki yılı aşkın süre geçmesine rağmen onuncu kabine hâlâ kurulamadı. 20 Ekim 2024 seçimlerinin ardından bölge halkının ve siyasi aktörlerin beklediği uzlaşı tablosu bir türlü ortaya çıkmadı. Mecliste çoğunluğu elinde bulunduran iki büyük güç, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) kendi siyasi ve idari taleplerinde ısrarcı bir tutum sergiliyor, bu da uzlaşma yollarını tamamen tıkıyor. Dosyamızın bu kritik bölümünde, Başûr halkının kesinlikle yabancısı olmadığı hükümet krizlerinin arka planındaki derin nedenleri ve topluma faturasını tüm çıplaklığıyla inceliyoruz. Yaşanan bu siyasi krizlerin her biri farklı bir olay ve konjonktürle başlasa da, hepsi istisnasız aynı üç hayati noktada tıkanıp kalıyor: Birincisi bölge gelirlerinin kimin elinde ve hangi denetimde toplanacağı, ikincisi silahlı güçlerin ve istihbarat mekanizmalarının kime ve hangi merkeze bağlı olacağı, üçüncü ve son olarak ise iki büyük partinin yönetimde eşit mi yoksa meclisteki sandalye sayısına göre mi temsil edileceği sorusu. Bu üç temel soru, 1994’te yıkıcı bir iç savaşa, 2015’te parlamentonun tamamen kapatılmasına ve 2024 seçimlerinden sonra ise süresiz bir idari tıkanıklığa dönüştü.
Geçmişten Günümüze Kürdistan Bölgesi’nde Hükümet Kurma Kronolojisi
Bölgenin yakın siyasi tarihi, seçim zaferlerinin ardından yaşanan uzun ve sancılı koalisyon müzakereleriyle doludur. İlk Kabine dönemine bakıldığında; 19 Mayıs 1992 tarihli seçimlerden tam 46 gün sonra, 4 Temmuz 1992’de nihayet hükümet kurulabilmişti. Bu ilk süreçte dahi hile suçlamaları ve 50’ye 50 eşit temsil konusu taraflar arasındaki en büyük anlaşmazlıkları oluşturmuş ve büyük çabalarla aşılmaya çalışılmıştı. Beşinci Kabine sürecinde ise kriz çok daha derinleşti; 30 Ocak 2005 tarihli seçimlerde, iki ayrı idari yönetimin tek çat altında birleşmesi ve bölge başkanlığı makamının yetkileri konusunda yaşanan şiddetli tıkanmalar nedeniyle, yeni hükümet ancak 462 gün sonra, yani 7 Mayıs 2006’da kurulabildi. Altıncı Kabine tecrübesinde, 25 Temmuz 2009 tarihli seçimlerden 95 gün sonra, başbakanlık makamının YNK’ye geçmesine ilişkin yürütülen çetin tartışmaların ardından 28 Ekim 2009’da kabine oluşturulabildi. Sekizinci Kabine döneminde sahneye Goran Hareketi’nin çıkması ve YNK’nin parlamentodaki sandalye payının azalması yeni bir dengesizlik yarattı; bu süreçteki tıkanıklık 270 gün sonra çözülebildi ve kabine 18 Haziran 2014 tarihinde resmi olarak kuruldu. Dokuzuncu Kabine ise 30 Eylül 2018 tarihli seçimlerin ardından, geçmişteki eşit temsiliyet sisteminin sona ermesi ve Kürdistan Bölgesi bakanlık yasasında yaşanan derin yasal tıkanıklıklar nedeniyle ancak 283 gün sonra, 10 Temmuz 2019’da göreve başlayabildi.
Gelişmeler ve Beklentiler
Kürdistan Bölgesi’nde onuncu kabinenin kurulması yönündeki belirsizlikler tüm hızıyla sürerken, KDP ve YNK arasındaki güç paylaşımı müzakerelerinin ne zaman sonuca ulaşacağı merak konusu. Bölge halkı ve siyasi çevreler, geçmişteki 462 ve 283 günlük krizlerin benzeri bir tablonun tekrar yaşanmasından endişe duyarken, mali ve idari reformların hayata geçirilebilmesi için tarafların bir an önce uzlaşı sağlaması bekleniyor.
Kaynak: ANF Türkçe