İSTANBUL — Türkiye’de son dönemde artan ve ‘artwashing’ olarak bilinen sanatla aklama pratiği, şirketlerin yalnızca imaj tazelediği bir süreç olmaktan çıkarak sanatın bütünüyle ticarileşmesine ve sermaye için yeni bir pazara dönüşmesine yol açıyor; bu durum kültürel alanı belli bir zümrenin tekelinde bırakırken, doğa talanı ve emek sömürüsüyle anılan büyük sermaye gruplarının kültür-sanat yatırımları kamuoyunda sert tartışmalara neden oluyor.
- Sermaye gruplarının kültür-sanat yatırımları, ‘toplumu sanatla buluşturma’ söylemiyle pazarlama politikası olarak hayata geçiriliyor.
- AKP iktidarının ÇED raporları ve teşvikleriyle ülkenin dört bir yanını talana açtığı süreçte şirketler sanat vitrini kullanıyor.
- Limak Holding gibi dev kamu ihaleleri alan ve doğa kıyımlarıyla anılan şirketler, filarmoni orkestralarıyla elitleri buluşturuyor.
- Mesele yalnızca sermayenin sanatla kurduğu ilişki değil, aynı zamanda emekçilerin kültür ve sanata erişim hakkının gasp edilmesidir.
Sanatın Ticarileşmesi ve ‘Artwashing’ Pratiği
Türkiye’de bir süredir yoğun bir şekilde tartışılan ‘artwashing’ (sanatla aklama) kavramı, güncel örnekleriyle tüm çıplaklığıyla karşımızda duruyor. Çeşitli sermaye gruplarının kültür-sanat alanına yaptığı yatırımlar, genel bir retorik olan ‘toplumu kültür ve sanatla buluşturma’ söylemiyle kamuoyuna sunuluyor. Ancak bu durum, madalyonun öteki yüzünü gizlemeye yetmiyor. AKP iktidarının sermayenin çıkarları doğrultusunda uyguladığı politikalar; doğanın acımasızca talan edilmesine neden olurken, üretici köylüyü toprağından ediyor ve işçilerin sendikal örgütlenme hakkını açıkça gasp ediyor. Tam da bu tablo içinde sermayedarlar, bir yandan bu yıkımlara imza atarken diğer yandan ‘toplumu sanatla buluşturma’ söylemiyle ön plana çıkmaya çalışıyor. Saray rejimi, ÇED raporları ve muazzam teşviklerle ülkenin dört bir yanını yerli ve yabancı sermayenin talanına açarken, şirketler de kültür-sanat alanındaki yatırımlarını stratejik bir pazarlama politikası olarak hayata geçiriyor. Alican Erişti ve Ekim Deniz Akarslan’ın da kaleme aldığı üzere, son birkaç yılda yaşanan örnekleri yeniden hatırlatmak ve masaya yatırmak hayati bir önem taşıyor. Çünkü mesele, sadece sermayenin ve onun temsilcisi olan Saray rejiminin kültür-sanat alanıyla kurduğu ikiyüzlü ilişki değil, aynı zamanda emekçilerin kültür-sanat alanına erişimi tartışmasının da doğrudan bir parçasıdır. Aşağıda sıralayacağımız ve detaylandıracağımız somut örnekler, bu politikanın ülkemizdeki en net karşılıkları olarak gözler önüne serilmektedir.
Limak Holding Örneği: Bodrum Antik Tiyatro ve Akbelen Çelişkisi
İnternet sitesinde resmi bir dille “özellikle genç neslin kültürel ifade özgürlüğünü” savunduğunu iddia eden Limak Holding, geniş kitleleri çok sesli müzikle buluşturma hedefiyle kurduğu Limak Filarmoni Orkestrası ile geçtiğimiz ağustos ayında Bodrum Antik Tiyatro’da görkemli bir konser düzenledi. Holding, iş dünyasının önde gelen isimlerini, bürokrasi ve medya elitlerini bu şatafatlı etkinlikte bir araya getirmekle adeta iftihar ediyor. Oysa geniş halk kitleleri ve kamuoyu, Limak’ı bu tür sanat ve şov etkinlikleriyle değil, AKP iktidarı döneminde aldığı devasa kamu ihaleleriyle ve Muğla Milas’taki Akbelen Ormanı’nda gerçekleştirilen ağaç katliamıyla yakından tanıyor. Doğayı ve yeşili ranta açan şirket, bunlarla da kalmayarak son olarak deprem bölgesine komşu olan Antep’teki bir orman arazisinde kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi kurmak için yeni bir harekete geçti. Bu hamle, şirketin kendi kurduğu kalkınma ve ‘kültürel’ vitrininin arkasındaki asıl yağmacı karakterini bir kez daha ve tüm çıplaklığıyla ortaya koydu. Şirketlerin bu hamleleri, sanatın toplumsal birleştirici gücünden ziyade, ekolojik ve sosyal yıkımların üstünü örten birer halkla ilişkiler kalkanı işlevi görüyor.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sonuç olarak; sermayenin sanatla aklama mesaisi, yalnızca estetik ya da kültürel bir patronaj faaliyeti olmayıp, bir sınıf politikasının ve pazarlama stratejisinin ürünüdür. Üreticinin, işçinin ve emekçinin temel haklarından mahrum bırakıldığı, doğanın ve yaşam alanlarının ticarileştirildiği bu dönemde, kültür-sanat alanının da bu mekanizmanın bir parçası haline getirilmesi, kamuoyunun ve emek güçlerinin önünde duran en temel eleştiri ve mücadele alanlarından biri olmaya devam etmektedir. Resmi süreçler ve sermaye yatırımları hız kesmezken, bu tablonun toplumsal muhalefet tarafından nasıl göğüsleneceği önümüzdeki günlerin en sıcak başlığı olmayı sürdürecektir.
Kaynak: Evrensel