VAN — 23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen 7.2 büyüklüğündeki yıkıcı deprem ve 9 Kasım’daki ikinci sarsıntının üzerinden tam 15 yıl geçmesine rağmen, Doğu Anadolu’nun kalbindeki Van şehri olası yeni bir afete karşı hâlâ savunmasız durumda bulunuyor. Evrensel’in aktardığı bilgilere göre; resmi kayıtlara geçen yıkım kararlı 48 bin 689 yapıdan yalnızca 25 bin ila 28 bininin yıkımı tamamlanabildi. İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Van Şube Başkanı Yakup Ebiri, kentin bugünkü depreme hazırlık düzeyinin yüzde 10’u dahi geçmediğini vurgulayarak alarm zillerinin çalmaya devam ettiğini duyurdu.
- Van ve ilçelerinde 2011 yılında yaşanan iki büyük depremde AFAD verilerine göre toplam 644 vatandaşımız yaşamını yitirmiş, 1.966 kişi ise yaralanmıştı.
- Hasar tespit çalışmalarında 48 bin 689 yapının yıkım veya ağır hasarlı olduğu belirlenmişken, bu binaların yarısından fazlasının yıkımı aradan geçen 15 yıla rağmen tamamlanamadı.
- İMO Van Şube Başkanı Yakup Ebiri, mevcut tablonun kentin depreme hazırlık seviyesinin yüzde 10’luk barajı bile aşamadığını net bir şekilde ortaya koyduğunu belirtti.
- Kent genelinde bin 800 binanın dönüşüm ve güçlendirmesi yapılırken, orta hasarlı yaklaşık 18 bin konutun yasal süresinde ruhsatlı güçlendirilmemesi büyük bir belirsizlik yarattı.
2011 Yıkımının Derin İzleri ve 200 Bin Kişinin Konteyner Kent Yaşamı
Türkiye’nin sismik açıdan en hareketli ve riskli bölgelerinden biri olan Van, 23 Ekim 2011 tarihinde saat 13.41’de gerçekleşen 7.2 büyüklüğündeki sarsıntı ile sarsıldı. Kısa bir süre sonra, 9 Kasım 2011’de meydana gelen ikinci depremle birlikte kentte taş üstünde taş kalmadı. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından paylaşılan resmi verilere göre, bu iki büyük felaket sonucunda toplam 644 insan hayatını kaybetti, bin 966 kişi ise yaralanarak hastanelere kaldırıldı. Yaşanan büyük yıkımın ardından devlet kurumları ve ilgili sivil toplum kuruluşları hızla harekete geçerek kent merkezi ve çevre ilçelerde toplam 35 adet konteyner kent kurdu. Bu geçici yaşam alanlarına, evlerini kaybeden yaklaşık 200 bin insan yerleştirildi ve barınma krizi geçici olarak çözülmeye çalışıldı. Ancak bu trajedinin üzerinden geçen 15 yıllık zaman zarfında, konutlardan altyapıya, kent planlamasından sosyal yaşam alanlarına kadar birçok alanda kısmi değişimler yaşanmış olsa da, ne yazık ki tam anlamıyla güvenli ve depreme hazır bir kent inşa edilemedi.
Hasar Tespit Raporları ve Akıbeti Bilinmeyen Ağır Hasarlı Binalar
Depremin hemen ardından başlatılan ve yaklaşık 4 ay süren kapsamlı hasar tespit çalışmalarında, Van ve tüm ilçelerinde devasa bir yapı stoku envanteri çıkarıldı. Bu çalışmalarda 147 bin 622 konut, 18 bin 735 iş yeri ve 20 bin 209 ahır olmak üzere toplamda 200 binden fazla yapı incelemeye tabi tutuldu. Yapılan detaylı teknik incelemeler neticesinde; 48 bin 689 yapının yıkım gerektiren ağır hasarlı olduğu, 22 bin 483 yapının orta hasarlı olduğu ve 73 bin 058 yapının ise az hasarlı olduğu resmi kayıtlara geçirildi. Ancak aradan geçen 15 yıla rağmen, yıkım kararı verilen veya ağır hasarlı olduğu resmen belgelenen 48 bin 689 yapıdan sadece 25 bin ila 28 bininin yıkımı fiilen gerçekleştirilebildi. Geriye kalan binlerce ağır hasarlı binanın yıkılıp yıkılmadığı, yıkıldıysa molozlarının nereye döküldüğü ve bu binaların insan sağlığı ile çevre güvenliği açısından ne tür riskler barındırdığı hâlâ büyük bir bilinmezliğini koruyor.
Kentsel Dönüşüm Çıkmazı: Yüzde 10’u Geçmeyen Deprem Hazırlığı
Van’daki yapı stokunun iyileştirilmesi ve kentsel dönüşüm süreçleri, aradan geçen yıllara rağmen beklenen hıza ve güvenli seviyeye ulaşamadı. Resmi kayıtlara göre, deprem sonrasında kentsel dönüşüm ve yapı stokunu iyileştirme hamleleri kapsamında sadece bin 800 binanın dönüşümü ve mühendislik hizmetleriyle güçlendirilmesi sağlandı. Buna karşın, meslek odalarının ve sismik araştırma merkezlerinin saha raporlarına göre, orta hasarlı olarak sınıflandırılan yaklaşık 18 bin konuttan önemli bir kısmının hak sahipleri tarafından yasal süresi (depremden sonraki kritik 1 yıllık süre) içerisinde ruhsatlı olarak güçlendirilmediği ortaya çıktı. Bu durum, binaların mukavemetini belirsizliğe iterken, İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Van Şube Başkanı Yakup Ebiri’nin yaptığı çarpıcı açıklamalarla da tescillendi. Ebiri, kentin mevcut depreme hazırlık düzeyinin yüzde 10’u dahi geçmediğini açıkça ifade ederek, olası yeni bir sarsıntıda Van’ın büyük bir felaketle yüzleşebileceği uyarısında bulundu.
Gelişmeler ve Beklentiler
Van depreminin üzerinden 15 koca yıl geçmesine rağmen, ne yazık ki tamamlanamayan yıkımlar, akıbeti belirsiz ağır hasarlı yapılar ve yasal süresinde güçlendirilemeyen binalar kentin kaderi olmaya devam ediyor. Uzmanların ve İnşaat Mühendisleri Odası’nın raporlarında altını çizdiği üzere; kentin depreme hazırlık seviyesinin yüzde 10’larda kalması, yerel ve merkezi yönetimlerin ivedilikle kapsamlı, şeffaf ve kararlı bir kentsel dönüşüm seferberliği başlatmasını zorunlu kılıyor. Aksi takdirde, Van’ın gelecekte yaşanabilecek muhtemel sismik hareketlere karşı aynı acıları yeniden tecrübe etme riski tüm ağırlığıyla masada duruyor.
Kaynak: Evrensel