Sosyal Medya Yasağının Gerçek Yüzü: Koruma mı, Gözetim mi?

ANKARA — Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’ın duyurduğu, 15 yaş altı çocuklara yönelik sosyal medya yasağı ve e-Devlet tabanlı yaş doğrulaması tartışma yaratırken, uzmanlar bu hamlenin çocukları korumaktan ziyade dijital alanda kapsamlı bir kontrol ve gözetim ağı kurmayı amaçladığına dikkat çekiyor.

e-Devlet Tabanlı Yaş Doğrulaması ve Yeni Kısıtlamaların Anatomisi

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’ın açıkladığı, 15 yaş altındaki çocuklara yönelik sosyal medya yasağı ve 15-18 yaş arasındaki kullanıcılara getirilecek kapsamlı kısıtlamalar bir süredir gündemin en üst sıralarında yer alıyor. Kamuoyunda geniş yankı uyandıran bu yeni düzenlemenin 1 Kasım’da yürürlüğe gireceği, ilgili sosyal medya platformlarına ise altyapı uyumu için 31 Mart 2027’ye kadar süre tanınacağı resmen duyuruldu. Hayata geçirilecek yeni sistemde yaş doğrulaması süreci doğrudan e-Devlet altyapısı üzerinden yürütülecek. Bu kapsamda, gençlerin dijital alışkanlıklarını kökten değiştirmesi beklenen sürekli ekran kaydırma, içeriği başa sarma, ekran kaydı alma ve canlı yayın açma gibi popüler özellikler ya tamamen kısıtlanacak ya da platformlardan kaldırılacak. Ayrıca güvenlik ve mahremiyet gerekçesiyle, yalnızca takip edilen hesapların mesaj gönderebilmesi ve mesajlarda görüldü bilgisinin kapatılması gibi ek önlemler de devreye sokulacak. İlk bakışta hiçbir yetişkinin itiraz edemeyeceği, son derece masum ve korumacı bir gerekçeyle sunulan bu adım, toplumsal akılda şu kritik soruyu fısıldıyor: Bu hamle gerçekten çocukların dijital dünyadaki risklerden korunmasını mı amaçlıyor, yoksa arkasında çok daha geniş kapsamlı ve sistematik bir gözetim ile kontrol mekanizması mı barındırıyor?

Küresel Tecrübeler Ne Söylüyor? Avustralya Modeli ve Saha Gerçekleri

Çocukları koruma iddiasıyla hayata geçirilen bu tür kısıtlayıcı politikaların pratikteki karşılığını ve toplumsal yansımalarını yakın dönemde küresel örnekler üzerinden okumak mümkün. Dünyada benzer bir yolu deneyen ve katı kurallarıyla bilinen Avustralya, geçtiğimiz aralık ayında benzer bir yasa yürürlüğe koymuştu. Ancak ülkenin dijital güvenlik kurumu eSafety’nin yayımladığı kapsamlı raporlar, teoride tasarlanan yasakların sahadaki somut gerçeklikle hiçbir şekilde örtüşmediğini net bir şekilde gözler önüne serdi. Söz konusu rapora göre, 10-15 yaş arasındaki çocukların yasaktan aylar sonra bile yasak öncesiyle tamamen aynı sıklıkta sosyal medya kullanmaya devam ettiği görüldü. Yasak öncesinde aktif hesabı olan gençlerin büyük bir kısmı, mevcut hesaplarını korumayı ya da sistemin etrafından dolaşarak yepyeni hesaplar açmayı büyük bir başarıyla başardı. Araştırma verileri, yasak öncesinde çocukların yüzde 86’sının en az bir yaş kısıtlamalı platform kullandığını ortaya koyarken, bu oranın yasaktan aylar sonra bile yüzde 81’in üzerinde kaldığını ve gençlerin yüzde 58’inin sosyal medyayı her gün aktif olarak kullanmaya devam ettiğini kanıtladı. Bu çarpıcı tablo, katı yasaklama kararlarının dijital çağda teknik olarak uygulanamadığını, gençlerin VPN ve benzeri alternatif yöntemleri ustalıkla kullanarak bu engelleri kolayca aştığını ve yasakların beklenenin aksine etkisiz kaldığını gözler önüne seriyor.

Gelişmeler ve Beklentiler

Böylesi radikal bir kısıtlamanın aynı zamanda gençleri çok daha denetimsiz, sığ ve tehlikeli olabilecek mecralara itme riski taşıdığına işaret eden araştırmacılar, 1 Kasım tarihinde başlayacak olan sürecin ve 31 Mart 2027’ye kadar sosyal medya platformlarına tanınan uyum süresinin nasıl yönetileceğini yakından takip ediyor. Resmi kurumların yapacağı yeni açıklamalar ve atılacak adımlar, dijital gözetim ile bireysel özgürlükler arasındaki dengenin geleceğini tayin edecek.

Kaynak: Evrensel