İSTANBUL — Türkiye’de kadınların köy muhtarlığı ve ihtiyar heyeti seçilme hakkını kazanmasının üzerinden onlarca yıl geçmesine rağmen, 2024 yılı verileri yerel yönetimlerdeki temsil krizini gözler önüne sererken; uzmanlar mahalleden başlayan yapısal eşitsizliğe karşı ‘1 kapı da sen aç’ çağrısıyla cam tavanları kırma iradesini vurguluyor.
- Kadınlar 26 Ekim 1933 tarihinde köy muhtarlığına ve ihtiyar heyeti üyeliğine seçilme hakkını elde etti.
- 2024 yılı resmi verilerine göre Türkiye genelinde kadın muhtarların toplam muhtarlar içindeki temsil oranı yalnızca yüzde 3.3 seviyesinde kaldı.
- Mor Merdiven Kurucusu akademisyen ve siyaset bilimci Dr. Ayşe Kaşıkırık, demokrasinin temelinin mahallede atıldığını ancak kadınların bu ilk basamakta yeterince temsil edilmediğini belirtti.
- Uzmanlar ve kadın platformları, yerel siyasetteki cam tavanları yıkmak ve dayanışmayı büyütmek amacıyla ‘1 kapı da sen aç’ sloganıyla sahada kapsamlı bir mücadele yürütüyor.
Türkiye’de Kadın Muhtar Oranı Neden Yüzde 3.3’te Kaldı?
Tarihsel kökleri Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan kadın hakları mücadelesinde dönüm noktalarından biri, kadınların 26 Ekim 1933’te köy muhtarlığına ve ihtiyar heyeti üyeliğine seçilme hakkını kazanmasıydı. Bu devrimci adımın üzerinden nesiller geçmesine karşın, güncel istatistikler ve 2024 verileri, toplumsal cinsiyet eşitliğinin yerel yönetimler bazında hâlâ istenilen seviyeye ulaşamadığını net bir şekilde kanıtlıyor. Türkiye genelinde muhtarlar arasındaki kadın temsil oranının yalnızca yüzde 3.3’te kalması, karar alma mekanizmalarının ilk ve en kritik basamağında hâlâ çok ciddi engellerin ve yapısal eşitsizliklerin bulunduğunu gösteriyor. Toplumun yarısını oluşturan kadınların yerel yönetimlerde ve muhtarlık gibi kılcal damar niteliğindeki kurumlarda yer alamaması, demokratik temsilin eksik kalmasına yol açıyor.
26 Ekim Kadın Muhtarlar Günü’nde Hangi Gerçeklerle Yüzleşmeliyiz?
Her yıl kutlanan 26 Ekim Kadın Muhtarlar Günü, yalnızca bir tarihsel başarıyı anma günü değil, aynı zamanda mevcut tablonun acı gerçekleriyle yüzleşme platformu olarak öne çıkıyor. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan akademisyen, siyaset bilimci ve Mor Merdiven Kurucusu Dr. Ayşe Kaşıkırık, Cumhuriyet’e yaptığı özel açıklamada şu dikkat çekici ifadeleri kullandı: ‘Demokrasinin temeli mahallede, sokakta atılır; ne yazık ki karar alma mekanizmalarının bu ilk basamağında toplumun yarısını oluşturan kadınların sesi duyulmuyor. 26 Ekim Kadın Muhtarlar Günü’nde yüzleşmemiz gereken bir tablo var: Türkiye genelinde muhtarlık kurumunda kadın temsil oranı yalnızca yüzde 3.3.’ Bu çarpıcı tespit, yerel siyasette kadınların varlık gösterememesinin arkasındaki sosyolojik ve kültürel engellerin acilen ele alınması gerektiğini gözler önüne seriyor.
Siyasetteki Cam Tavanlar Nasıl Kırılacak ve Kadın Dayanışması Nasıl Büyüyecek?
Mevcut yapısal eşitsizliklere karşı sessiz kalmayan kadın hareketleri ve sivil toplum kuruluşları, mahalle bazında örgütlenerek yeni bir dönemin kapılarını aralıyor. Dr. Ayşe Kaşıkırık, ‘Bu yapısal eşitsizliğe itiraz ediyoruz’ diyerek mücadelenin stratejisini şu sözlerle özetliyor: ‘Siyasetteki cam tavanları masa başında değil, mahalle mahalle, sokak sokak ördüğümüz bu dayanışmayla kıracağız. Yerel demokrasiye ve eşitliğe inanan herkese sahadan çok güçlü bir çağrı yapıyor ve siyasette kadın dayanışmasını büyütmek için ‘1 kapı da sen aç’ diyoruz.’ Bu çağrı, sadece bireysel bir adaylık kampanyası olmanın ötesinde, kadınların toplumsal yaşamın her alanında eşit temsili için başlatılan tabandan tavana bir dönüşüm ve dayanışma hareketini temsil ediyor.
Gelişmeler ve Beklentiler
Sonraki süreçte, yerel demokrasinin güçlendirilmesi ve yüzde 3.3 gibi düşük bir oranda kalan kadın muhtar sayısının artırılması için sivil toplum kuruluşlarının, akademisyenlerin ve yerel yönetim aktörlerinin ortak projeler geliştirmesi bekleniyor. 26 Ekim ruhunun yılın her gününe yayılması, mahallelerde kadın adayların desteklenmesi ve ‘1 kapı da sen aç’ mottosuyla başlatılan dayanışma ağlarının genişletilmesi, Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması adına kritik bir eşik olarak takip edilmeye devam edecek.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika